భగవద్గీత · Gunatraya Vibhaga Yogaఅధ్యాయం 14, శ్లోకం 10 (14.10)
మూల సంస్కృతం · శ్రీభగవాన్
రజస్తమశ్చాభిభూయ సత్త్వం భవతి భారత
రజః సత్త్వం తమశ్చైవ తమః సత్త్వం రజస్తథా
॥ 14.10 ॥
rajastamaścābhibhūya sattvaṃ bhavati bhārata
rajaḥ sattvaṃ tamaścaiva tamaḥ sattvaṃ rajastathā
అనువాదం
"ఓ భారతా, రజస్సును, తమస్సును అణచి సత్త్వం పెరుగుతుంది; సత్త్వాన్ని, తమస్సును అణచి రజస్సు; అలాగే సత్త్వాన్ని, రజస్సును అణచి తమస్సు."
భావార్థం
శంకరాచార్యులు. rajaḥ tamaś ca ubhāv api abhibhūya sattvaṃ bhavati udbhavati vardhate yadā, tadā labdhātmakaṃ sattvaṃ svakāryaṃ jñānasukhādi ārabhate.
ఆచార్య రామానుజులు — కారణం. prācīnakarmavaśād dehāpyāyanabhūtāhāravaiṣamyāt ca sattvādayaḥ parasparasamudbhavābhibhavarūpeṇa vartante — పాత కర్మల వల్ల, శరీరాన్ని పోషించే ఆహారంలోని అసమానత వల్ల గుణాలు ఒకదానినొకటి పైకి లేపుతూ-అణచుతూ ఉంటాయి.
మధుసూదన సరస్వతి. మూడు స్థితుల సరళ వివరణ: rajas tamaś ca yugapad ubhāv api guṇāv abhibhūya sattvaṃ bhavaty udbhavati vardhate — సత్త్వం రెండింటినీ అణచి పెరిగినప్పుడు, తన పని చేస్తుంది; evaṃ rajo 'pi … tathā tamo 'pi — రజస్సు, తమస్సు కూడా అలాగే.
శ్రీధర స్వామి. adṛṣṭavaśād udbhavati — (గుణాలు) అదృష్టం (పూర్వ కర్మ) వశంగా పైకి వస్తాయి.
AI-assisted draft translation — under review.