భగవద్గీత · Jnana Vijnana Yogaఅధ్యాయం 7, శ్లోకం 4 (7.4)
మూల సంస్కృతం · శ్రీభగవాన్
భూమిరాపోఽనలో వాయుః ఖం మనో బుద్ధిరేవ చ
అహఙ్కార ఇతీయం మే భిన్నా ప్రకృతిరష్టధా
॥ 7.4 ॥
bhūmirāpo'nalo vāyuḥ khaṃ mano buddhireva ca
ahaṅkāra itīyaṃ me bhinnā prakṛtiraṣṭadhā
అనువాదం
"భూమి, నీరు, అగ్ని, వాయువు, ఆకాశం, మనస్సు, బుద్ధి, అహంకారం — ఈ విధంగా ఈ నా ప్రకృతి ఎనిమిది భాగాలుగా విభజించబడి ఉంది."
భావార్థం
శంకరాచార్యులు — సూక్ష్మ తత్త్వాలు. Bhūmiḥ iti pṛthivī-tanmātram ucyate na sthūlā — "భూమి" అంటే ఇక్కడ సూక్ష్మ తన్మాత్ర, స్థూలమైన మట్టి కాదు (ఎందుకంటే "ఎనిమిదిగా విభజించబడిన ప్రకృతి" అన్నారు). Manaḥ iti manasaḥ kāraṇam ahaṃkāraḥ — "మనస్సు" అంటే దాని కారణమైన అహంకారం; buddhiḥ … mahat-tattvam; ahaṃkāraḥ iti avidyā-saṃyuktam avyaktam — అహంకారం అంటే అవిద్యతో కూడిన అవ్యక్తం (మూల ప్రకృతి); ఉపమానం: yathā viṣa-saṃyuktam annaṃ viṣam ity ucyate — విషం కలిసిన అన్నాన్ని "విషం" అన్నట్లు. ఇంకా ఈ ప్రకృతి me mama aiśvarī māyā-śaktiḥ — ఐశ్వర్యంతో కూడిన నా మాయాశక్తి.
ఆచార్య రామానుజులు — భోగాల జగత్తు. Asya vicitrānanda-bhogya-bhogopakaraṇa-bhoga-sthāna-rūpeṇa avasthitasya jagataḥ prakṛtiḥ — ఈ విచిత్రమైన జగత్తు — భోగ్య వస్తువులు, భోగ సాధనాలు (ఇంద్రియాలు), భోగ స్థానాలు — దీని ప్రకృతి gandhādi-guṇaka-pṛthivy-ap-tejo-vāyv-ākāśādi-rūpeṇa manaḥ-prabhṛtīndriya-rūpeṇa ca mahad-aṃkāra-rūpeṇa ca (సంకలనంలో (corpus): महदंकार — "mahad-ahaṃkāra" కు సంక్షిప్త/దోష రూపం) ఎనిమిది రూపాల్లో madīyā — నాది.
భేదం: శంకరులు — తత్త్వాలను కారణ రూపంలో (తన్మాత్ర, మహత్తు, అవ్యక్తం) చదువుతారు, ప్రకృతిని మాయాశక్తి అంటారు; రామానుజులు — ప్రకృతి జగత్తుకు వాస్తవమైన ఉపాదానం, భగవంతుని "సొంతం".
AI-assisted draft translation — under review.