ভগবদ্গীতা · Vibhuti Yogaঅধ্যায় 10, শ্লোক 33 (10.33)
মূল সংস্কৃত · শ্রীভগবান্
অক্ষরাণামকারোঽস্মি দ্বন্দ্বঃ সামাসিকস্য চ
অহমেবাক্ষয়ঃ কালো ধাতাঽহং বিশ্বতোমুখঃ
॥ 10.33 ॥
akṣarāṇāmakāro'smi dvandvaḥ sāmāsikasya ca
ahamevākṣayaḥ kālo dhātā'haṃ viśvatomukhaḥ
অনুবাদ
"অক্ষরের মধ্যে আমি 'অ', সমাসের মধ্যে দ্বন্দ্ব; আমিই অক্ষয় কাল, আর সর্বদিকে মুখবিশিষ্ট বিধাতা আমি।"
ভাবার্থ
শঙ্করাচার্য। akṣarāṇāṃ varṇānām akāraḥ varṇaḥ asmi; akṣayaḥ akṣīṇaḥ kālaḥ prasiddhaḥ kṣaṇādyākhyaḥ, athavā parameśvaraḥ kālasyāpi kālaḥ asmi — ক্ষণ প্রভৃতি কাল, অথবা কালেরও কাল পরমেশ্বর; dhātā ahaṃ karmaphalasya vidhātā sarvajagataḥ.
আচার্য রামানুজ। akāro vai sarvā vāk (ঐতরেয়) — sarvavarṇānāṃ prakṛtiḥ akāraḥ — সমস্ত বর্ণের মূল 'অ'; dvandvasamāsaḥ … sa hi ubhayapadārthapradhānatvena utkṛṣṭaḥ — দ্বন্দ্ব শ্রেষ্ঠ, কারণ তাতে দুটি পদই সমান প্রধান; sarvasya sraṣṭā hiraṇyagarbhaḥ caturmukhaḥ aham — ধাতা = চতুর্মুখ ব্রহ্মা।
AI-assisted draft translation — under review.