ভগবদ্গীতা · Kshetra Kshetrajna Vibhaga Yogaঅধ্যায় 13, শ্লোক 15 (13.15)
মূল সংস্কৃত · শ্রীভগবান্
বহিরন্তশ্চ ভূতানামচরং চরমেব চ
সূক্ষ্মত্বাত্ তদবিজ্ঞেয়ং দূরস্থং চান্তিকে চ তত্
॥ 13.15 ॥
bahirantaśca bhūtānāmacaraṃ carameva ca
sūkṣmatvāt tadavijñeyaṃ dūrasthaṃ cāntike ca tat
অনুবাদ
"তিনি প্রাণীদের বাইরেও আছেন, ভিতরেও; অচলও, সচলও; সূক্ষ্ম বলে তাঁকে জানা যায় না; তিনি দূরেও, কাছেও।"
ভাবার্থ
শঙ্করাচার্য। bahiḥ tvakparyantaṃ deham ātmatvena avidyākalpitam apekṣya — ত্বক পর্যন্ত দেহকে (যাকে অজ্ঞানবশত "আমি" মনে করা হয়েছে) সীমা ধরে "বাইরে" ও "ভিতরে"; acaraṃ caram eva ca … yathā rajjusarpābhāsaḥ — দড়িতে সাপের প্রতীতির মতো চর-অচর দেখায়।
আচার্য রামানুজ। pṛthivyādīni bhūtāni parityajya aśarīro bahiḥ vartate — মুক্ত অবস্থায় শরীর ছেড়ে বাইরে; teṣām antaḥ ca vartate — দেহী রূপে ভিতরে; svabhāvataḥ acaraṃ caraṃ ca dehitve — স্বভাবত অচল, দেহে সচল।
AI-assisted draft translation — under review.