ভগবদ্গীতা · Kshetra Kshetrajna Vibhaga Yogaঅধ্যায় 13, শ্লোক 27 (13.27)
মূল সংস্কৃত · শ্রীভগবান্
সমং সর্বেষু ভূতেষু তিষ্ঠন্তং পরমেশ্বরম্
বিনশ্যত্স্ববিনশ্যন্তং যঃ পশ্যতি স পশ্যতি
॥ 13.27 ॥
samaṃ sarveṣu bhūteṣu tiṣṭhantaṃ parameśvaram
vinaśyatsvavinaśyantaṃ yaḥ paśyati sa paśyati
অনুবাদ
"যে বিনাশশীল প্রাণীদের মধ্যে অবিনাশী, সব প্রাণীতে সমানভাবে স্থিত পরমেশ্বরকে দেখে — সে-ই প্রকৃতপক্ষে দেখে।"
ভাবার্থ
শঙ্করাচার্য। samaṃ nirviśeṣaṃ tiṣṭhantaṃ … sarveṣu samasteṣu bhūteṣu brahmādisthāvarānteṣu prāṇiṣu — ব্রহ্মা থেকে স্থাবর পর্যন্ত সব প্রাণীতে ভেদহীনভাবে স্থিত; dehendriyamanobuddhyavyaktātmanaḥ apekṣya parameśvaraḥ — দেহ, ইন্দ্রিয়, মন, বুদ্ধি, অব্যক্তের তুলনায় পরমেশ্বর।
আচার্য রামানুজ। devādiviṣamākārād viyuktaṃ … ātmānaṃ jñātṛtvena samānākāraṃ — দেবতা ইত্যাদি অসমান আকার থেকে পৃথক, জ্ঞাতা হিসেবে সমান-আকার আত্মা; tattaddehendriyamanāṃsi prati parameśvaratvena sthitam — নিজ নিজ দেহ-ইন্দ্রিয়-মনের প্রতি "পরমেশ্বর" (স্বামী) রূপে।
আচার্য রামানুজ — আরও। yas tu devādiviṣamākāreṇa ātmānam api viṣamākāraṃ janmavināśādiyuktaṃ ca paśyati sa nityam eva saṃsarati — যে দেবতা, মানুষ ইত্যাদি রূপের কারণে আত্মাকেও অসমান এবং জন্ম-মৃত্যুযুক্ত দেখে, সে সংসারেই ঘুরতে থাকে।
শ্রীধর স্বামী। sthāvarajaṅgamātmakeṣu bhūteṣu nirviśeṣaṃ sadrūpeṇa samaṃ — স্থির ও সচল সব প্রাণীতে ভেদহীনভাবে, সৎ-রূপে সমান; এভাবে যে দেখে সে-ই ঠিক দেখে, অন্য কেউ নয়।
মধুসূদন সরস্বতী। সংসারের অস্থিরতার ছবি: pratikṣaṇapariṇāmino hi bhāvā nāpariṇamya kṣaṇam api sthātum īśate — প্রতি মুহূর্তে বদলানো বস্তুগুলি এক মুহূর্তও না বদলে টিকতে পারে না; তাদের মাঝে ekarūpam — এক-রূপ পরমেশ্বর।
AI-assisted draft translation — under review.