भगवद्गीता · Kshetra Kshetrajna Vibhaga Yogaअध्याय 13, श्लोक 27 (13.27)
मूळ संस्कृत · श्रीभगवान्
समं सर्वेषु भूतेषु तिष्ठन्तं परमेश्वरम्
विनश्यत्स्वविनश्यन्तं यः पश्यति स पश्यति
॥ 13.27 ॥
samaṃ sarveṣu bhūteṣu tiṣṭhantaṃ parameśvaram
vinaśyatsvavinaśyantaṃ yaḥ paśyati sa paśyati
अनुवाद
"जो नष्ट होणाऱ्या प्राण्यांमध्ये नष्ट न होणाऱ्या, सर्व प्राण्यांमध्ये समानपणे स्थित असलेल्या परमेश्वराला पाहतो — तोच खरोखर पाहतो."
भावार्थ
शंकराचार्य. samaṃ nirviśeṣaṃ tiṣṭhantaṃ … sarveṣu samasteṣu bhūteṣu brahmādisthāvarānteṣu prāṇiṣu — ब्रह्मदेवापासून स्थावरापर्यंत सर्व प्राण्यांमध्ये भेदाशिवाय स्थित; dehendriyamanobuddhyavyaktātmanaḥ apekṣya parameśvaraḥ — देह, इंद्रिय, मन, बुद्धी, अव्यक्त यांच्या तुलनेत परमेश्वर.
आचार्य रामानुज. devādiviṣamākārād viyuktaṃ … ātmānaṃ jñātṛtvena samānākāraṃ — देव इत्यादी असमान आकारांपासून वेगळा, ज्ञाता म्हणून समानाकार आत्मा; tattaddehendriyamanāṃsi prati parameśvaratvena sthitam — आपापल्या देह-इंद्रिय-मनाच्या संदर्भात "परमेश्वर" (स्वामी) म्हणून.
आचार्य रामानुज — पुढे. yas tu devādiviṣamākāreṇa ātmānam api viṣamākāraṃ janmavināśādiyuktaṃ ca paśyati sa nityam eva saṃsarati — जो देवता, मनुष्य इत्यादी रूपांमुळे आत्म्यालाही असमान आणि जन्म-मरणयुक्त पाहतो, तो संसारातच फिरत राहतो.
श्रीधर स्वामी. sthāvarajaṅgamātmakeṣu bhūteṣu nirviśeṣaṃ sadrūpeṇa samaṃ — स्थिर आणि चल अशा सर्व प्राण्यांमध्ये भेदाशिवाय, सत्-रूपाने समान; असे पाहणाराच योग्य पाहतो, दुसरा कोणी नाही.
मधुसूदन सरस्वती. संसाराच्या अस्थिरतेचे चित्र: pratikṣaṇapariṇāmino hi bhāvā nāpariṇamya kṣaṇam api sthātum īśate — प्रत्येक क्षणी बदलणाऱ्या वस्तू एक क्षणही न बदलता टिकू शकत नाहीत; त्यांच्यामध्ये ekarūpam — एकरूप परमेश्वर.
AI-assisted draft translation — under review.