ভগবদ্গীতা · Kshetra Kshetrajna Vibhaga Yogaঅধ্যায় 13, শ্লোক 5 (13.5)
মূল সংস্কৃত · শ্রীভগবান্
মহাভূতান্যহঙ্কারো বুদ্ধিরব্যক্তমেব চ
ইন্দ্রিয়াণি দশৈকং চ পঞ্চ চেন্দ্রিয়গোচরাঃ
॥ 13.5 ॥
mahābhūtānyahaṅkāro buddhiravyaktameva ca
indriyāṇi daśaikaṃ ca pañca cendriyagocarāḥ
অনুবাদ
"পঞ্চ মহাভূত, অহংকার, বুদ্ধি ও অব্যক্ত (মূল প্রকৃতি); দশ ইন্দ্রিয় ও এক (মন); আর ইন্দ্রিয়ের পাঁচটি বিষয় —" (তালিকা 13.6-এ চলছে)
ভাবার্থ
শঙ্করাচার্য। mahābhūtāni … sūkṣmāṇi — এখানে সূক্ষ্ম ভূত; ahaṃkāraḥ mahābhūtakāraṇam ahaṃpratyayalakṣaṇaḥ; buddhiḥ adhyavasāyalakṣaṇā; avyaktam … avyākṛtam īśvaraśaktiḥ mama māyā duratyayā (gītā 7.14) ity uktam — অব্যক্ত = ঈশ্বরের শক্তি, মায়া।
আচার্য রামানুজ। kṣetrārambhakadravyāṇi — ক্ষেত্র গঠনকারী দ্রব্য; ahaṃkāro bhūtādiḥ, buddhiḥ mahān, avyaktaṃ prakṛtiḥ; śrotratvakcakṣurjihvāghrāṇāni pañca jñānendriyāṇi, vākpāṇipādapāyūpasthāni pañca karmendriyāṇi।
AI-assisted draft translation — under review.