भगवद गीता · Kshetra Kshetrajna Vibhaga Yogaअध्याय 13, श्लोक 5 (13.5)
मूल संस्कृत · श्रीभगवान्
महाभूतान्यहङ्कारो बुद्धिरव्यक्तमेव च
इन्द्रियाणि दशैकं च पञ्च चेन्द्रियगोचराः
॥ 13.5 ॥
mahābhūtānyahaṅkāro buddhiravyaktameva ca
indriyāṇi daśaikaṃ ca pañca cendriyagocarāḥ
अनुवाद
"पाँच महाभूत, अहंकार, बुद्धि और अव्यक्त (मूल प्रकृति); दस इन्द्रियाँ और एक (मन); और इन्द्रियों के पाँच विषय —" (सूची 13.6 में जारी)
भावार्थ
शंकराचार्य। mahābhūtāni … sūkṣmāṇi — यहाँ सूक्ष्म भूत; ahaṃkāraḥ mahābhūtakāraṇam ahaṃpratyayalakṣaṇaḥ; buddhiḥ adhyavasāyalakṣaṇā; avyaktam … avyākṛtam īśvaraśaktiḥ mama māyā duratyayā (gītā 7.14) ity uktam — अव्यक्त = ईश्वर की शक्ति, माया।
आचार्य रामानुज। kṣetrārambhakadravyāṇi — क्षेत्र को बनाने वाले द्रव्य; ahaṃkāro bhūtādiḥ, buddhiḥ mahān, avyaktaṃ prakṛtiḥ; śrotratvakcakṣurjihvāghrāṇāni pañca jñānendriyāṇi, vākpāṇipādapāyūpasthāni pañca karmendriyāṇi।
AI-सहायता से तैयार हिन्दी प्रारूप — समीक्षा जारी है।