श्रीमद्भगवद्गीताShrimad Bhagavad Gita 📖 फ्लिपबुक में पढ़ें

भगवद गीता · Kshetra Kshetrajna Vibhaga Yogaअध्याय 13, श्लोक 6 (13.6)

मूल संस्कृत · श्रीभगवान्

इच्छा द्वेषः सुखं दुःखं सङ्घातश्चेतना धृतिः
एतत् क्षेत्रं समासेन सविकारमुदाहृतम्
॥ 13.6 ॥

icchā dveṣaḥ sukhaṃ duḥkhaṃ saṅghātaścetanā dhṛtiḥ
etat kṣetraṃ samāsena savikāramudāhṛtam

अनुवाद

"— इच्छा, द्वेष, सुख, दुःख, संघात (शरीर का संयोग), चेतना और धृति — यह विकारों सहित क्षेत्र संक्षेप में कहा गया।"

भावार्थ

शंकराचार्य। icchā … antaḥkaraṇadharmaḥ jñeyatvāt kṣetram — इच्छा अन्तःकरण का धर्म है, जाना जाने के कारण क्षेत्र है; इसी तरह द्वेष, सुख, दुःख — सब jñeyatvāt kṣetram eva।

आचार्य रामानुज — सूक्ष्म भेद। yadyapi icchādveṣasukhaduḥkhāni ātmadharmabhūtāni, tathāpi ātmanaḥ kṣetrasaṃbandhaprayuktāni iti kṣetrakāryatayā kṣetravikārā ucyante — इच्छा-द्वेष आदि वास्तव में आत्मा के धर्म हैं, पर शरीर-सम्बन्ध से उत्पन्न होते हैं, इसलिए क्षेत्र के विकार कहे गए; प्रमाण 13.20।

AI-सहायता से तैयार हिन्दी प्रारूप — समीक्षा जारी है।

📖 फ्लिपबुक में पढ़ें ✉ सुधार सुझाएँ