श्रीमद्भगवद्गीताShrimad Bhagavad Gita 📖 ফ্লিপবুকে পড়ুন

ভগবদ্গীতা · Gunatraya Vibhaga Yogaঅধ্যায় 14, শ্লোক 7 (14.7)

মূল সংস্কৃত · শ্রীভগবান্

রজো রাগাত্মকং বিদ্ধি তৃষ্ণাসঙ্গসমুদ্ভবম্
তন্নিবধ্নাতি কৌন্তেয় কর্মসঙ্গেন দেহিনম্
॥ 14.7 ॥

rajo rāgātmakaṃ viddhi tṛṣṇāsaṅgasamudbhavam
tannibadhnāti kaunteya karmasaṅgena dehinam

অনুবাদ

"হে কৌন্তেয়, রজঃকে রাগাত্মক জেনো — তৃষ্ণা ও আসক্তির উৎস; তা দেহীকে কর্মের আসক্তি দিয়ে বাঁধে।"

ভাবার্থ

শঙ্করাচার্য। rañjanāt rāgaḥ gairikādivad rāgātmakam — গেরুয়া রঙের মতো রাঙিয়ে দেয় বলে রাগ; tṛṣṇā aprāptābhilāṣaḥ, āsaṅgaḥ prāpte viṣaye manasaḥ prītilakṣaṇaḥ saṃśleṣaḥ — তৃষ্ণা = যা পাওয়া যায়নি তার আকাঙ্ক্ষা; আসঙ্গ = যা পাওয়া গেছে তাকে আঁকড়ে থাকা।

আচার্য রামানুজ। rāgo yoṣitpuruṣayoḥ anyonyaspṛhā — রাগ = নারী-পুরুষের পারস্পরিক আকাঙ্ক্ষা; tṛṣṇā śabdādisarvaviṣayaspṛhā; saṅgaḥ putramitrādiṣu — পুত্র-বন্ধু ইত্যাদিতে সঙ্গ।

শ্রীধর স্বামী। দুটি শব্দের সঠিক ভেদ: tṛṣṇā aprāpte 'rthe 'bhilāṣaḥ, saṅgaḥ prāpte 'rthe prītiḥ — তৃষ্ণা = যা পাওয়া যায়নি তার চাওয়া; সঙ্গ = যা পাওয়া গেছে তাকে আঁকড়ে থাকা; আর tṛṣṇāsaṅgābhyāṃ hi karmasv āsaktir bhavati — এই দুটি থেকেই কর্মে আসক্তি।

মধুসূদন সরস্বতী। rajyate viṣayeṣu puruṣo 'neneti rāgaḥ — যা দিয়ে পুরুষ বিষয়ে রঞ্জিত হয়, তা রাগ; রজঃ rāgātmaka — রাগই তার স্বরূপ।

মধ্বাচার্য। tṛṣṇāsaṅgayoḥ samudbhavaṃ tayoḥ kāraṇam — রজঃ তৃষ্ণা ও সঙ্গের কারণ।

AI-assisted draft translation — under review.

📖 ফ্লিপবুকে পড়ুন ✉ সংশোধনের পরামর্শ দিন