ભગવદ્ ગીતા · Gunatraya Vibhaga Yogaઅધ્યાય 14, શ્લોક 7 (14.7)
મૂળ સંસ્કૃત · શ્રીભગવાન્
રજો રાગાત્મકં વિદ્ધિ તૃષ્ણાસઙ્ગસમુદ્ભવમ્
તન્નિબધ્નાતિ કૌન્તેય કર્મસઙ્ગેન દેહિનમ્
॥ 14.7 ॥
rajo rāgātmakaṃ viddhi tṛṣṇāsaṅgasamudbhavam
tannibadhnāti kaunteya karmasaṅgena dehinam
અનુવાદ
"હે કૌંતેય, રજસને રાગ-રૂપ જાણ — તૃષ્ણા અને આસક્તિનો સ્રોત; તે દેહીને કર્મની આસક્તિથી બાંધે છે."
ભાવાર્થ
શંકરાચાર્ય. rañjanāt rāgaḥ gairikādivad rāgātmakam — ગેરુઆ રંગની જેમ રંગવાથી રાગ; tṛṣṇā aprāptābhilāṣaḥ, āsaṅgaḥ prāpte viṣaye manasaḥ prītilakṣaṇaḥ saṃśleṣaḥ — તૃષ્ણા = જે નથી મળ્યું તેની ઇચ્છા; આસંગ = જે મળ્યું તેને વળગી રહેવું.
આચાર્ય રામાનુજ. rāgo yoṣitpuruṣayoḥ anyonyaspṛhā — રાગ = સ્ત્રી-પુરુષની પરસ્પર ચાહ; tṛṣṇā śabdādisarvaviṣayaspṛhā; saṅgaḥ putramitrādiṣu — પુત્ર-મિત્ર વગેરેમાં સંગ.
શ્રીધર સ્વામી. બે શબ્દોનો ચોક્કસ ભેદ: tṛṣṇā aprāpte 'rthe 'bhilāṣaḥ, saṅgaḥ prāpte 'rthe prītiḥ — તૃષ્ણા = જે નથી મળ્યું તેની ચાહ; સંગ = જે મળ્યું તેને વળગી રહેવું; અને tṛṣṇāsaṅgābhyāṃ hi karmasv āsaktir bhavati — આ બંનેથી જ કર્મમાં આસક્તિ.
મધુસૂદન સરસ્વતી. rajyate viṣayeṣu puruṣo 'neneti rāgaḥ — જેનાથી પુરુષ વિષયોમાં રંગાય, તે રાગ; રજસ rāgātmaka — રાગ જ તેનું સ્વરૂપ.
મધ્વાચાર્ય. tṛṣṇāsaṅgayoḥ samudbhavaṃ tayoḥ kāraṇam — રજસ તૃષ્ણા અને સંગનું કારણ.
AI-assisted draft translation — under review.