ভগবদ্গীতা · Daivasura Sampad Vibhaga Yogaঅধ্যায় 16, শ্লোক 23 (16.23)
মূল সংস্কৃত · শ্রীভগবান্
যঃ শাস্ত্রবিধিমুত্সৃজ্য বর্ততে কামকারতঃ
ন স সিদ্ধিমবাপ্নোতি ন সুখং ন পরাং গতিম্
॥ 16.23 ॥
yaḥ śāstravidhimutsṛjya vartate kāmakārataḥ
na sa siddhimavāpnoti na sukhaṃ na parāṃ gatim
অনুবাদ
"যে শাস্ত্রবিধি ছেড়ে স্বেচ্ছাচারে চলে, সে না সিদ্ধি পায়, না সুখ, না পরম গতি।"
ভাবার্থ
শঙ্করাচার্য. kartavyākartavyajñānakāraṇaṃ vidhipratiṣedhākhyam — শাস্ত্রবিধি = কী করা উচিত, কী উচিত নয় — সেই জ্ঞানের কারণ; kāmaprayuktaḥ san।
আচার্য রামানুজ. vedākhyaṃ madanuśāsanam utsṛjya — বেদরূপ আমার অনুশাসন ত্যাগ করে; svacchandānuguṇamārgeṇa।
শ্রীধর স্বামী. kāmādityāgaś ca svadharmācaraṇaṃ vinā na bhavati — কাম ইত্যাদির ত্যাগ নিজের কর্তব্য পালন ছাড়া হয় না।
মধুসূদন সরস্বতী. শাস্ত্র = śiṣyate 'nuśiṣyate 'pūrvo 'rtho bodhyate 'neneti śāstraṃ vedas tadupajīvismṛtipurāṇādi ca — যার দ্বারা অপূর্ব (নতুন) অর্থ শেখানো হয় — বেদ এবং তার উপর ভিত্তি করা স্মৃতি-পুরাণ; আর "বিধি" শব্দটি ইঙ্গিত দেয় যে vidhiniṣedhātiriktam api brahmapratipādakaṃ śāstram asti — বিধি-নিষেধের ঊর্ধ্বে ব্রহ্মের কথা বলা শাস্ত্রও আছে।
AI-assisted draft translation — under review.