ভগবদ্গীতা · Shraddhatraya Vibhaga Yogaঅধ্যায় 17, শ্লোক 15 (17.15)
মূল সংস্কৃত · শ্রীভগবান্
অনুদ্বেগকরং বাক্যং সত্যং প্রিয়হিতং চ যত্
স্বাধ্যায়াভ্যসনং চৈব বাঙ্ময়ং তপ উচ্যতে
॥ 17.15 ॥
anudvegakaraṃ vākyaṃ satyaṃ priyahitaṃ ca yat
svādhyāyābhyasanaṃ caiva vāṅmayaṃ tapa ucyate
অনুবাদ
"যে বাক্য উদ্বেগ সৃষ্টি করে না, যা সত্য, প্রিয় ও হিতকর — এবং স্বাধ্যায়ের অভ্যাস — একে বাক্যের তপস্যা বলা হয়।"
ভাবার্থ
শঙ্করাচার্য। anudvegakaraṃ prāṇinām aduḥkhakaraṃ; anudvegakaratvādibhiḥ dharmaiḥ vākyaṃ viśeṣyate — চারটি গুণ একসঙ্গে থাকতে হবে; একটিও কম হলে তা বাক্যের তপস্যা নয়।
আচার্য রামানুজ। pareṣām anudvegakaraṃ satyaṃ priyahitaṃ ca yad vākyaṃ।
মধুসূদন সরস্বতী। চারটি গুণের সংজ্ঞা ও শর্ত: satyaṃ pramāṇamūlam abādhitārthaṃ — প্রমাণের উপর প্রতিষ্ঠিত, খণ্ডিত হয় না; priyaṃ śrotus tatkālaśrutisukhaṃ — শোনার সময় সুখকর; hitaṃ pariṇāme sukhakaraṃ — পরিণামে সুখকর; আর anudvegakaratvādiviśeṣaṇacatuṣṭayena viśiṣṭaṃ na tv ekenāpi viśeṣaṇena nyūnaṃ — চারটিতেই যুক্ত, একটিও কম নয়। উদাহরণ: śānto bhava vatsa svādhyāyaṃ yogaṃ cānutiṣṭha tathā te śreyo bhaviṣyati — "শান্ত হও, বাছা; অধ্যয়ন ও যোগ করো; তাতে তোমার মঙ্গল হবে"।
শ্রীধর স্বামী। udvegaṃ bhayaṃ na karotīty anudvegakaraṃ — যা ভয় সৃষ্টি করে না।
AI-assisted draft translation — under review.