श्रीमद्भगवद्गीताShrimad Bhagavad Gita 📖 फ्लिपबुक में पढ़ें

भगवद गीता · Shraddhatraya Vibhaga Yogaअध्याय 17, श्लोक 15 (17.15)

मूल संस्कृत · श्रीभगवान्

अनुद्वेगकरं वाक्यं सत्यं प्रियहितं च यत्
स्वाध्यायाभ्यसनं चैव वाङ्मयं तप उच्यते
॥ 17.15 ॥

anudvegakaraṃ vākyaṃ satyaṃ priyahitaṃ ca yat
svādhyāyābhyasanaṃ caiva vāṅmayaṃ tapa ucyate

अनुवाद

"जो वाक्य उद्वेग न करे, सत्य हो, प्रिय और हितकर हो — और स्वाध्याय का अभ्यास — यह वाणी का तप कहलाता है।"

भावार्थ

शंकराचार्य। anudvegakaraṃ prāṇinām aduḥkhakaraṃ; anudvegakaratvādibhiḥ dharmaiḥ vākyaṃ viśeṣyate — चारों गुण साथ होने चाहिए; एक भी कम हो तो वाणी-तप नहीं।

आचार्य रामानुज। pareṣām anudvegakaraṃ satyaṃ priyahitaṃ ca yad vākyaṃ।

मधुसूदन सरस्वती। चारों गुणों की परिभाषा और शर्त: satyaṃ pramāṇamūlam abādhitārthaṃ — प्रमाण पर आधारित, खंडित न होने वाला; priyaṃ śrotus tatkālaśrutisukhaṃ — सुनते समय सुखद; hitaṃ pariṇāme sukhakaraṃ — परिणाम में सुखद; और anudvegakaratvādiviśeṣaṇacatuṣṭayena viśiṣṭaṃ na tv ekenāpi viśeṣaṇena nyūnaṃ — चारों से युक्त, एक भी कम नहीं। उदाहरण: śānto bhava vatsa svādhyāyaṃ yogaṃ cānutiṣṭha tathā te śreyo bhaviṣyati — "शांत हो, बेटा; अध्ययन और योग करो; इससे तुम्हारा भला होगा"।

श्रीधर स्वामी। udvegaṃ bhayaṃ na karotīty anudvegakaraṃ — डर न पैदा करने वाला।

AI-सहायता से तैयार हिन्दी प्रारूप — समीक्षा जारी है।

📖 फ्लिपबुक में पढ़ें ✉ सुधार सुझाएँ