ভগবদ্গীতা · Jnana Vijnana Yogaঅধ্যায় 7, শ্লোক 11 (7.11)
মূল সংস্কৃত · শ্রীভগবান্
বলং বলবতাং চাহং কামরাগবিবর্জিতম্
ধর্মাবিরুদ্ধো ভূতেষু কামোঽস্মি ভরতর্ষভ
॥ 7.11 ॥
balaṃ balavatāṃ cāhaṃ kāmarāgavivarjitam
dharmāviruddho bhūteṣu kāmo'smi bharatarṣabha
অনুবাদ
"হে ভরতশ্রেষ্ঠ, আমি বলবানদের কামনা ও আসক্তিহীন বল; আর প্রাণীদের মধ্যে ধর্মের বিরুদ্ধে না যাওয়া ইচ্ছা (কাম) আমিই।"
ভাবার্থ
শঙ্করাচার্য. Balaṃ sāmarthyam ojaḥ … kāma-rāga-vivarjitam — kāmaḥ tṛṣṇā asaṃnikṛṣṭeṣu viṣayeṣu, rāgo rañjanā prāpteṣu viṣayeṣu — কাম = যা কাছে নেই তার তৃষ্ণা; রাগ = যা পাওয়া গেছে তাতে রঞ্জনা (আঁকড়ে থাকা); এগুলি থেকে মুক্ত deha-ādi-dhāraṇa-mātrārthaṃ balaṃ sattvam — শরীর ইত্যাদি ধারণ করার মতো বল; na tu yat saṃsāriṇāṃ tṛṣṇā-rāga-kāraṇam — সংসারী মানুষের তৃষ্ণা-রাগযুক্ত বল নয়। Dharmāviruddhaḥ dharmeṇa śāstrārthena aviruddho yaḥ prāṇiṣu bhūteṣu kāmaḥ yathā deha-dhāraṇa-mātrādy-arthaḥ aśana-pānādi-viṣayaḥ — ধর্মের (শাস্ত্রের) অবিরোধী কাম — যেমন শরীর ধারণের জন্য খাওয়া-দাওয়া।
আচার্য রামানুজ (7.8–7.11 সম্মিলিত) — ete sarve vilakṣaṇā bhāvā matta eva utpannāḥ mac-cheṣa-bhūtā mac-charīratayā mayi eva avasthitāḥ ataḥ tat-prakāraḥ aham eva avasthitaḥ
AI-assisted draft translation — under review.