भगवद गीता · Jnana Vijnana Yogaअध्याय 7, श्लोक 11 (7.11)
मूल संस्कृत · श्रीभगवान्
बलं बलवतां चाहं कामरागविवर्जितम्
धर्माविरुद्धो भूतेषु कामोऽस्मि भरतर्षभ
॥ 7.11 ॥
balaṃ balavatāṃ cāhaṃ kāmarāgavivarjitam
dharmāviruddho bhūteṣu kāmo'smi bharatarṣabha
अनुवाद
"हे भरतश्रेष्ठ, मैं बलवानों का लालसा और आसक्ति से रहित बल हूँ; और प्राणियों में धर्म के विरुद्ध न जाने वाली इच्छा (काम) मैं हूँ।"
भावार्थ
शंकराचार्य। Balaṃ sāmarthyam ojaḥ … kāma-rāga-vivarjitam — kāmaḥ tṛṣṇā asaṃnikṛṣṭeṣu viṣayeṣu, rāgo rañjanā prāpteṣu viṣayeṣu — काम = जो पास नहीं उनकी तृष्णा; राग = जो मिल गए उनमें रंजना (चिपकाव); इनसे रहित deha-ādi-dhāraṇa-mātrārthaṃ balaṃ sattvam — शरीर आदि धारण करने भर का बल; na tu yat saṃsāriṇāṃ tṛṣṇā-rāga-kāraṇam — संसारियों का तृष्णा-राग वाला बल नहीं। Dharmāviruddhaḥ dharmeṇa śāstrārthena aviruddho yaḥ prāṇiṣu bhūteṣu kāmaḥ yathā deha-dhāraṇa-mātrādy-arthaḥ aśana-pānādi-viṣayaḥ — धर्म (शास्त्र) के अविरुद्ध काम — जैसे शरीर-धारण के लिए खाना-पीना।
आचार्य रामानुज (7.8–7.11 संयुक्त) — ete sarve vilakṣaṇā bhāvā matta eva utpannāḥ mac-cheṣa-bhūtā mac-charīratayā mayi eva avasthitāḥ ataḥ tat-prakāraḥ aham eva avasthitaḥ
AI-सहायता से तैयार हिन्दी प्रारूप — समीक्षा जारी है।