ভগবদ্গীতা · Akshara Brahma Yogaঅধ্যায় 8, শ্লোক 11 (8.11)
মূল সংস্কৃত · শ্রীভগবান্
যদক্ষরং বেদবিদো বদন্তি
বিশন্তি যদ্ যতয়ো বীতরাগাঃ
যদিচ্ছন্তো ব্রহ্মচর্যং চরন্তি
তত্ তে পদং সঙ্গ্রহেণ প্রবক্ষ্যে
॥ 8.11 ॥
yadakṣaraṃ vedavido vadanti
viśanti yad yatayo vītarāgāḥ
yadicchanto brahmacaryaṃ caranti
tat te padaṃ saṅgraheṇa pravakṣye
অনুবাদ
"বেদজ্ঞরা যাকে 'অক্ষর' বলেন, রাগহীন যতিরা যাতে প্রবেশ করেন, যাকে পেতে চেয়ে (সাধকেরা) ব্রহ্মচর্য পালন করেন — সেই পদ আমি তোমাকে সংক্ষেপে বলব।"
ভাবার্থ
শঙ্করাচার্য — মন্দ-মধ্যম বুদ্ধির জন্য ওঁ-উপাসনা. Yat akṣaraṃ … avināśi veda-vidaḥ … vadanti — প্রমাণ বৃহদারণ্যক 3.8.8 (etad akṣaraṃ gārgi brāhmaṇā abhivadanti … asthūlam anaṇu); yatayaḥ … saṃnyāsinaḥ vītarāgāḥ; brahmacaryaṃ gurau caranti — গুরুর কাছে ব্রহ্মচর্য। তারপর দীর্ঘ প্রসঙ্গ — প্রশ্ন উপনিষদ 5 ও কঠোপনিষদ 1.2.14–15 — এবং সিদ্ধান্ত: parasya brahmaṇo vācaka-rūpeṇa pratimāvat pratīka-rūpeṇa vā … manda-madhyama-buddhīnāṃ vivakṣitasya oṃkārasya upāsanaṃ kālāntare mukti-phalam — ওঁ, পরম ব্রহ্মের বাচক রূপে বা প্রতিমার মতো প্রতীক রূপে, মন্দ ও মধ্যম বুদ্ধির মানুষদের জন্য উপাসনা, যার ফল কালান্তরে মুক্তি।
আচার্য রামানুজ. Yad akṣaram asthūlatvādi-guṇakaṃ veda-vido vadanti — যাকে অস্থূলতা ইত্যাদি গুণযুক্ত অক্ষর বলা হয়; padyate gamyate anena iti padaṃ, tad nikhila-vedānta-vedyaṃ mat-svarūpam akṣaraṃ yathā upāsyaṃ tathā saṃkṣepeṇa pravakṣyāmi — "পদ" অর্থাৎ যার দ্বারা পৌঁছানো যায়; সমগ্র বেদান্ত দিয়ে জানার যোগ্য আমার অক্ষরস্বরূপ কীভাবে উপাস্য, তা সংক্ষেপে বলব।
AI-assisted draft translation — under review.