ভগবদ্গীতা · Akshara Brahma Yogaঅধ্যায় 8, শ্লোক 6 (8.6)
মূল সংস্কৃত · শ্রীভগবান্
যং যং বাঽপি স্মরন্ ভাবং ত্যজত্যন্তে কলেবরম্
তং তমেবৈতি কৌন্তেয় সদা তদ্ভাবভাবিতঃ
॥ 8.6 ॥
yaṃ yaṃ vā'pi smaran bhāvaṃ tyajatyante kalevaram
taṃ tamevaiti kaunteya sadā tadbhāvabhāvitaḥ
অনুবাদ
"হে কৌন্তেয়, মানুষ অন্তে যে যে ভাব স্মরণ করতে করতে শরীর ছাড়ে, সে সেই ভাবই লাভ করে — কারণ সে সর্বদা সেই ভাবেই রঞ্জিত ছিল।"
ভাবার্থ
শঙ্করাচার্য. Yaṃ yaṃ bhāvaṃ devatā-viśeṣaṃ smaran — যে কোনো দেবতা-বিশেষের স্মরণ; sadā sarvadā tad-bhāva-bhāvitaḥ … smaryamāṇatayā abhyastaḥ — সর্বদা সেই ভাবেরই স্মরণ-অভ্যাসকারী। সিদ্ধান্ত: antyā bhāvanā dehāntara-prāptau kāraṇam — অন্তিম ভাবনা পরবর্তী শরীর লাভের কারণ।
আচার্য রামানুজ — মূল বাক্য. Antya-pratyayaś ca pūrva-bhāvita-viṣaya eva jāyate — অন্তিম চিন্তা আগে থেকে ভাবিত (অভ্যস্ত) বিষয়েরই জন্মায়। Pūrva-kālābhyasta-viṣaye eva antya-pratyayo jāyate — তাই (8.7) সারা জীবনের অভ্যাস।
AI-assisted draft translation — under review.