ভগবদ্গীতা · Raja Vidya Raja Guhya Yogaঅধ্যায় 9, শ্লোক 19 (9.19)
মূল সংস্কৃত · শ্রীভগবান্
তপাম্যহমহং বর্ষং নিগৃণ্হাম্যুত্সৃজামি চ
অমৃতং চৈব মৃত্যুশ্চ সদসচ্চাহমর্জুন
॥ 9.19 ॥
tapāmyahamahaṃ varṣaṃ nigṛṇhāmyutsṛjāmi ca
amṛtaṃ caiva mṛtyuśca sadasaccāhamarjuna
অনুবাদ
"হে অর্জুন, আমিই তাপ দিই, আমিই বৃষ্টি আটকে রাখি ও বর্ষণ করি; আমি অমৃতও, মৃত্যুও; সৎ-ও, অসৎ-ও।"
ভাবার্থ
শঙ্করাচার্য. Tapāmi aham ādityo bhūtvā — আদিত্য হয়ে তাপ দিই; nigṛhṇāmi … aṣṭabhiḥ māsaiḥ, punaḥ utsṛjāmi prāvṛṣi — আট মাস আটকে রেখে, বর্ষাকালে আবার বর্ষণ করি; amṛtaṃ caiva devānāṃ, mṛtyuś ca martyānām — দেবতাদের অমৃত, মর্ত্যদের মৃত্যু; sat … asat ca … na punaḥ atyantam eva asat bhagavān — কিন্তু ভগবান সম্পূর্ণ "অসৎ" (অনস্তিত্ব) নন; kārya-kāraṇe vā sad-asatī — অথবা সৎ-অসৎ অর্থাৎ কার্য ও কারণ।
আচার্য রামানুজ. Amṛtaṃ ca eva mṛtyuḥ ca yena jīvati loko yena ca mriyate — যাতে জগৎ বাঁচে আর যাতে মরে, দুটোই আমি; sad yad vartate, asad yad atītam anāgataṃ ca — সৎ = যা এখন আছে, অসৎ = যা অতীত বা যা আসবে; sarvāvasthāvasthita-cid-acid-vastu-śarīratayā tat-tat-prakāraḥ aham eva — সব অবস্থার চিৎ-অচিৎ বস্তু আমার শরীর, তাই প্রতিটি রূপে আমিই।
AI-assisted draft translation — under review.