ভগবদ্গীতা · Raja Vidya Raja Guhya Yogaঅধ্যায় 9, শ্লোক 8 (9.8)
মূল সংস্কৃত · শ্রীভগবান্
প্রকৃতিং স্বামবষ্টভ্য বিসৃজামি পুনঃ পুনঃ
ভূতগ্রামমিমং কৃত্স্নমবশং প্রকৃতের্বশাত্
॥ 9.8 ॥
prakṛtiṃ svāmavaṣṭabhya visṛjāmi punaḥ punaḥ
bhūtagrāmamimaṃ kṛtsnamavaśaṃ prakṛtervaśāt
অনুবাদ
"নিজের প্রকৃতিকে বশে রেখে আমি এই সমগ্র প্রাণীসমূহকে — যারা প্রকৃতির বশে বিবশ — বারবার সৃষ্টি করি।"
ভাবার্থ
শঙ্করাচার্য. Prakṛtiṃ svāṃ svīyām avaṣṭabhya vaśīkṛtya; avaśam asvatantram avidyādi-doṣaiḥ para-vaśīkṛtam, prakṛteḥ vaśāt svabhāva-vaśāt — অবিদ্যা ইত্যাদি দোষে পরাধীন, স্বভাবের বশে। তারপর প্রশ্ন: tarhi tasya te parameśvarasya bhūta-grāmam imaṃ viṣamaṃ vidadhataḥ … dharmādharmābhyāṃ saṃbandhaḥ syāt — তাহলে অসমান সৃষ্টিকারী পরমেশ্বরের সঙ্গে ধর্ম-অধর্মের সম্পর্ক হবে না?
আচার্য রামানুজ. Svakīyāṃ vicitra-pariṇāminīṃ prakṛtim avaṣṭabhya aṣṭadhā pariṇamayya — নিজের বিচিত্রভাবে রূপান্তরশীল প্রকৃতিকে আট রূপে রূপান্তরিত করে; caturvidhaṃ deva-tiryaṅ-manuṣya-sthāvarātmakaṃ — দেবতা, পশুপাখি, মানুষ, স্থাবর — চার প্রকার প্রাণী; madīyāyāḥ mohinyāḥ guṇamayyāḥ prakṛteḥ vaśāt avaśaṃ। প্রশ্ন: evaṃ tarhi viṣama-sṛṣṭy-ādīni karmāṇi nairghṛṇyādy-āpādanena bhagavantaṃ badhnanti iti? — তাহলে অসমান সৃষ্টি কি ভগবানকে নিষ্ঠুরতার (nairghṛṇya) দোষে দোষী করে?
AI-assisted draft translation — under review.