ભગવદ્ ગીતા · Raja Vidya Raja Guhya Yogaઅધ્યાય 9, શ્લોક 8 (9.8)
મૂળ સંસ્કૃત · શ્રીભગવાન્
પ્રકૃતિં સ્વામવષ્ટભ્ય વિસૃજામિ પુનઃ પુનઃ
ભૂતગ્રામમિમં કૃત્સ્નમવશં પ્રકૃતેર્વશાત્
॥ 9.8 ॥
prakṛtiṃ svāmavaṣṭabhya visṛjāmi punaḥ punaḥ
bhūtagrāmamimaṃ kṛtsnamavaśaṃ prakṛtervaśāt
અનુવાદ
"પોતાની પ્રકૃતિને વશ કરીને હું આ આખા પ્રાણી-સમૂહને — જે પ્રકૃતિને વશ વિવશ છે — વારંવાર રચું છું."
ભાવાર્થ
શંકરાચાર્ય. Prakṛtiṃ svāṃ svīyām avaṣṭabhya vaśīkṛtya; avaśam asvatantram avidyādi-doṣaiḥ para-vaśīkṛtam, prakṛteḥ vaśāt svabhāva-vaśāt — અવિદ્યા વગેરે દોષોથી પરાધીન, સ્વભાવને વશ. પછી પ્રશ્ન: tarhi tasya te parameśvarasya bhūta-grāmam imaṃ viṣamaṃ vidadhataḥ … dharmādharmābhyāṃ saṃbandhaḥ syāt — તો અસમાન સૃષ્ટિ રચનાર પરમેશ્વર પર ધર્મ-અધર્મનો સંબંધ નહીં થાય?
આચાર્ય રામાનુજ. Svakīyāṃ vicitra-pariṇāminīṃ prakṛtim avaṣṭabhya aṣṭadhā pariṇamayya — પોતાની વિચિત્ર રૂપ બદલતી પ્રકૃતિને આઠ રૂપોમાં બદલીને; caturvidhaṃ deva-tiryaṅ-manuṣya-sthāvarātmakaṃ — દેવ, પશુ-પક્ષી, મનુષ્ય, સ્થાવર — ચાર પ્રકારનાં પ્રાણીઓ; madīyāyāḥ mohinyāḥ guṇamayyāḥ prakṛteḥ vaśāt avaśaṃ. પ્રશ્ન: evaṃ tarhi viṣama-sṛṣṭy-ādīni karmāṇi nairghṛṇyādy-āpādanena bhagavantaṃ badhnanti iti? — તો અસમાન સૃષ્ટિ ભગવાનને ક્રૂરતા (nairghṛṇya)ના દોષી બનાવે છે?
AI-assisted draft translation — under review.