ભગવદ્ ગીતા · Arjuna Vishada Yogaઅધ્યાય 1, શ્લોક 27 (1.27)
મૂળ સંસ્કૃત · સઞ્જયઃ
શ્વશુરાન્ સુહૃદશ્ચૈવ સેનયોરુભયોરપિ
તાન્ સમીક્ષ્ય સ કૌન્તેયઃ સર્વાન્ બન્ધૂનવસ્થિતાન્
॥ 1.27 ॥
śvaśurān suhṛdaścaiva senayorubhayorapi
tān samīkṣya sa kaunteyaḥ sarvān bandhūnavasthitān
અનુવાદ
"…સસરાઓ અને શુભચિંતકોને પણ — બંને સેનાઓમાં. તે બધા સંબંધીઓને (યુદ્ધ માટે) ઊભેલા ધ્યાનથી જોઈને, તે કુંતીપુત્ર (અર્જુન)…" (વાક્ય 1.28માં પૂરું થાય છે)
ભાવાર્થ
"Senayor ubhayor api" — બંને સેનાઓમાં. આ ત્રણ શબ્દો અર્જુનના સંકટનું કેન્દ્ર છે. અર્જુને માત્ર કૌરવ સેનામાં પોતાના લોકો ન જોયા — પોતાની સેનામાં પણ. દ્રુપદ (તેમના સસરા), દ્રૌપદીના પુત્રો, અભિમન્યુ — આ બધા પણ યુદ્ધમાં મરશે. યુદ્ધ કોઈ પણ બાજુ જાય, નુકસાન પોતાના લોકોનું જ થશે. આ વાત અર્જુનના આગળના તર્ક (1.31–1.46)નો પાયો છે.
"Śvaśurān" — સસરા. અર્જુનના સસરા દ્રુપદ પાંડવ પક્ષમાં હતા. કૌરવ પક્ષમાં પણ લગ્ન-સંબંધથી જોડાયેલા રાજાઓ હતા. લગ્નથી બનેલા સંબંધોએ બંને પક્ષોને વધુ ગૂંચવી નાખ્યા હતા.
"Suhṛdaḥ" — શુભચિંતકો. Su-hṛd — "સારું દિલ રાખનાર". તે લોકો જેમણે ક્યારેક ઉપકાર કર્યો — મદદ કરી, સાથ આપ્યો. હવે તેઓ પણ સામે છે.
"Samīkṣya" — ધ્યાનથી જોઈને. પહેલાં (1.26) "apaśyat" — જોયા. હવે "samīkṣya" — sam (સારી રીતે) + īkṣ (જોવું) — ઊંડી, થંભેલી નજર. એક-એક ચહેરા પર અટકીને જોવું.
"Kaunteya" — કુંતીનો પુત્ર. અહીં સંજય અર્જુનને તેમની માતાના નામથી બોલાવે છે. કુંતી — જેમણે પાંડવોને એકલે હાથે ઉછેર્યા, જેમના માટે આ પરિવાર સૌથી વધુ જાણીતો-પરિચિત હતો. આ નામની પસંદગી એક કોમળ ભાવ લાવે છે — યોદ્ધા "પાર્થ" કે "ધનંજય" નહીં, માતાનો પુત્ર. (મધુસૂદન આ નામમાં એક જુદો સંકેત વાંચે છે જે સ્ત્રી-સ્વભાવ વિશેની તેમના સમયની ધારણા પર આધારિત છે — 1.25ની નોંધ જુઓ. અમારી વ્યાખ્યા જુદી છે અને અમારી પોતાની છે.)
"Sarvān bandhūn" — બધા બંધુઓ. અંતે બધા એક શબ્દમાં સમાઈ જાય છે — બંધુ, પોતાના લોકો. પિતા, ગુરુ, ભાઈ, સસરા — બધા "બંધુ". શત્રુ અને મિત્રનો ભેદ મટી ગયો.
AI-assisted draft translation — under review.