ભગવદ્ ગીતા · Arjuna Vishada Yogaઅધ્યાય 1, શ્લોક 37 (1.37)
મૂળ સંસ્કૃત · અર્જુનઃ
તસ્માન્ નાર્હા વયં હન્તું ધાર્તરાષ્ટ્રાન્ સ્વબાન્ધવાન્
સ્વજનં હિ કથં હત્વા સુખિનઃ સ્યામ માધવ
॥ 1.37 ॥
tasmān nārhā vayaṃ hantuṃ dhārtarāṣṭrān svabāndhavān
svajanaṃ hi kathaṃ hatvā sukhinaḥ syāma mādhava
અનુવાદ
"તેથી આપણે આપણા જ બંધુ ધૃતરાષ્ટ્ર-પુત્રોને મારવાને યોગ્ય નથી. હે માધવ! પોતાના જ લોકોને મારીને આપણે ભલા કેવી રીતે સુખી થઈ શકીએ?"
ભાવાર્થ
"Tasmāt" — તેથી. અર્જુન પોતાના તર્કોને એક નિષ્કર્ષમાં બાંધે છે. મધુસૂદન મુજબ અહીં બે વાતોનો સાર છે: અદૃષ્ટ ફળ (પુણ્ય/શ્રેય)નો અભાવ અને અનર્થ (હાનિ)ની સંભાવના — બંને "તત્" (તેથી) શબ્દમાં સમાયેલાં છે; અને બીજી પંક્તિ દૃષ્ટ સુખ (આ લોકના સુખ)નો અભાવ જણાવે છે.
"Svabāndhavān" — પોતાના જ બંધુઓ. "ધાર્તરાષ્ટ્ર" (કૌરવો) અને "સ્વબાંધવ" (પોતાના બંધુઓ) — એક જ લોકોનાં બે નામ, એક સાથે. પહેલું નામ તેમને વિરોધી પક્ષમાં મૂકે છે; બીજું તેમને પોતાના પરિવારમાં. અર્જુન જાણીજોઈને બીજું નામ જોડે છે.
"Kathaṃ… sukhinaḥ syāma" — કેવી રીતે સુખી થઈએ? આ પ્રશ્ન 1.32–1.33ના તર્કને ફરી ઉઠાવે છે: સુખ સંબંધોમાં છે, અને સંબંધોને નષ્ટ કરીને સુખ કેવી રીતે?
"Mādhava" — સંબોધન. Mā (લક્ષ્મી) + dhava (પતિ) — લક્ષ્મીપતિ. મધુસૂદન અહીં એક સુંદર સંકેત વાંચે છે: "આપ લક્ષ્મી (શુભ, સમૃદ્ધિ)ના પતિ છો — આપ મને આવા અલક્ષ્મીક (અશુભ) કર્મમાં કેવી રીતે લગાડી શકો?"
AI-assisted draft translation — under review.