ભગવદ્ ગીતા · Vibhuti Yogaઅધ્યાય 10, શ્લોક 9 (10.9)
મૂળ સંસ્કૃત · શ્રીભગવાન્
મચ્ચિત્તા મદ્ગતપ્રાણા બોધયન્તઃ પરસ્પરમ્
કથયન્તશ્ચ માં નિત્યં તુષ્યન્તિ ચ રમન્તિ ચ
॥ 10.9 ॥
maccittā madgataprāṇā bodhayantaḥ parasparam
kathayantaśca māṃ nityaṃ tuṣyanti ca ramanti ca
અનુવાદ
"મારામાં મન લગાડીને, મારામાં પ્રાણ અર્પણ કરીને, એકબીજાને મારા વિશે સમજાવતા અને સદા મારી ચર્ચા કરતા — તેઓ સંતોષ પામે છે અને આનંદ માણે છે."
ભાવાર્થ
શંકરાચાર્ય. madgataprāṇāḥ mām gatāḥ prāptāḥ cakṣurādayaḥ prāṇāḥ yeṣāṃ … mayi upasaṃhṛtakaraṇāḥ ity arthaḥ; athavā madgataprāṇāḥ madgatajīvanāḥ — ઇન્દ્રિયો મારામાં સમેટાયેલી, અથવા જીવન મારામાં; tuṣyanti ca paritoṣam upayānti ca ramanti ca ratiṃ ca prāpnuvanti priyasaṃgatyeva — જાણે પ્રિયના મિલનથી.
આચાર્ય રામાનુજ. madgatajīvitāḥ mayā vinā ātmadhāraṇam alabhamānā ity arthaḥ — મારા વિના જીવી ન શકનારા; svaiḥ svaiḥ anubhūtān madīyān guṇān parasparaṃ bodhayantaḥ — પોતપોતે અનુભવેલા ગુણો એકબીજાને કહેતા; vaktāraḥ tadvacanena ananyaprayojanena tuṣyanti, śrotāraś ca tacchravaṇena anavadhikātiśayapriyeṇa ramante — બોલનારા બોલવાથી સંતુષ્ટ, સાંભળનારા સાંભળીને આનંદિત.
આચાર્ય રામાનુજ — આગળ. એક સુંદર વ્યાખ્યા: vaktāraḥ tadvacanena ananyaprayojanena tuṣyanti, śrotāraś ca tacchravaṇena anavadhikātiśayapriyeṇa ramante — બોલનારા બોલવાથી જ સંતુષ્ટ થાય છે (બીજો કોઈ ઉદ્દેશ નથી), અને સાંભળનારા સાંભળવાના અસીમ આનંદમાં રમે છે. તેમને મતે "madgataprāṇāḥ" = mayā vinā ātmadhāraṇam alabhamānāḥ — જેઓ મારા વિના જીવી જ શકતા નથી.
મધુસૂદન સરસ્વતી. "બોધયન્તઃ" અને "કથયન્તઃ"માં ભેદ કરે છે: vidvadgoṣṭhīṣu parasparam anyonyaṃ śrutibhir yuktibhiś ca mām eva bodhayantaḥ — વિદ્વાનોની ગોષ્ઠિમાં શ્રુતિ અને તર્કથી એકબીજાને સમજાવવું; અને svaśiṣyebhyaś ca mām eva kathayanta upadiśantaś ca — પોતાના શિષ્યોને ઉપદેશ આપવો. તેમનો સંતોષ: etāvataiva labdhasarvārthā vayam alam anyena labdhavyena — "આનાથી જ અમને બધું મળી ગયું, બીજું કંઈ જોઈતું નથી."
શ્રીધર સ્વામી. nyāyopetaiḥ śrutyādipramāṇair bodhayantaḥ — તર્કસંમત પ્રમાણોથી સમજાવે છે; tuṣyanty anumodanena — એકબીજાની વાતનું અનુમોદન કરીને સંતુષ્ટ.
વેદાંત દેશિક. "બોધયન્તઃ" = અજાણી વાત જણાવવી; "કથયન્તઃ" = પ્રસંગો (લીલાઓ)નું વર્ણન — બંને જુદી ક્રિયાઓ.
AI-assisted draft translation — under review.