Bhagavad Gita · Vibhuti YogaAdhyaay 10, Shloka 9 (10.9)
Mool Sanskrit · श्रीभगवान्
मच्चित्ता मद्गतप्राणा बोधयन्तः परस्परम्
कथयन्तश्च मां नित्यं तुष्यन्ति च रमन्ति च
॥ 10.9 ॥
maccittā madgataprāṇā bodhayantaḥ parasparam
kathayantaśca māṃ nityaṃ tuṣyanti ca ramanti ca
Anuvaad
"Mujhmein man lagaaye, mujhmein praan arpit kiye, ek doosre ko mere baare mein batate aur sada meri charcha karte hue — ve santosh paate hain aur aanand lete hain."
Bhaavaarth
Shankaracharya. madgataprāṇāḥ mām gatāḥ prāptāḥ cakṣurādayaḥ prāṇāḥ yeṣāṃ … mayi upasaṃhṛtakaraṇāḥ ity arthaḥ; athavā madgataprāṇāḥ madgatajīvanāḥ — indriyaan mujhmein simti hui, ya jeevan mujhmein; tuṣyanti ca paritoṣam upayānti ca ramanti ca ratiṃ ca prāpnuvanti priyasaṃgatyeva — jaise priya ke milan se.
Aacharya Ramanuja. madgatajīvitāḥ mayā vinā ātmadhāraṇam alabhamānā ity arthaḥ — mere bina jee na sakne wale; svaiḥ svaiḥ anubhūtān madīyān guṇān parasparaṃ bodhayantaḥ — apne-apne anubhav kiye gun ek doosre ko batate; vaktāraḥ tadvacanena ananyaprayojanena tuṣyanti, śrotāraś ca tacchravaṇena anavadhikātiśayapriyeṇa ramante — bolne wale bolne se santusht, sunne wale sun kar aanandit.
Aacharya Ramanuja — aage. Ek sundar vyakhya: vaktāraḥ tadvacanena ananyaprayojanena tuṣyanti, śrotāraś ca tacchravaṇena anavadhikātiśayapriyeṇa ramante — bolne wale bolne se hi santusht hote hain (aur koi uddeshya nahin), aur sunne wale sunne ke asseem aanand mein ramte hain. Unke liye "madgataprāṇāḥ" = mayā vinā ātmadhāraṇam alabhamānāḥ — jo mere bina jee hi nahin sakte.
Madhusoodan Saraswati. "Bodhayantah" aur "kathayantah" mein bhed karte hain: vidvadgoṣṭhīṣu parasparam anyonyaṃ śrutibhir yuktibhiś ca mām eva bodhayantaḥ — vidvaanon ki goshthi mein shruti aur tark se ek-doosre ko samjhaana; aur svaśiṣyebhyaś ca mām eva kathayanta upadiśantaś ca — apne shishyon ko upadesh dena. Unka santosh: etāvataiva labdhasarvārthā vayam alam anyena labdhavyena — "isi se humein sab mil gaya, aur kuch nahin chahiye."
Shreedhar Swami. nyāyopetaiḥ śrutyādipramāṇair bodhayantaḥ — tark-sammat pramaanon se samjhaate hain; tuṣyanty anumodanena — ek-doosre ki baat ka anumodan karke santusht.
Vedant Deshik. "Bodhayantah" = anjaani baat batana; "kathayantah" = ghatnaaon (leelaaon) ka varnan — dono alag kriyaayein.