Bhagavad Gita · Vibhuti YogaAdhyaay 10, Shloka 8 (10.8)
Mool Sanskrit · श्रीभगवान्
अहं सर्वस्य प्रभवो मत्तः सर्वं प्रवर्तते
इति मत्वा भजन्ते मां बुधा भावसमन्विताः
॥ 10.8 ॥
ahaṃ sarvasya prabhavo mattaḥ sarvaṃ pravartate
iti matvā bhajante māṃ budhā bhāvasamanvitāḥ
Anuvaad
"Main sab ka mool hoon, mujhse hi sab pravritt hota hai — aisa samajh kar gyaani prem-bhaav se mujhe bhajte hain."
Bhaavaarth
Shankaracharya. ahaṃ paraṃ brahma vāsudevākhyaṃ sarvasya jagataḥ prabhavaḥ — main Vaasudev naam ka param brahm, sab jagat ka mool; budhāḥ avagataparamārthatattvāḥ; bhāvaḥ bhāvanā paramārthatattvābhiniveśaḥ — bhaav = param tattva mein gehra lagaav.
Aacharya Ramanuja. sarvasya vicitracidacitprapañcasya prabhavaḥ — chetan-achetan vichitra prapanch ka mool; svābhāvikaṃ niraṅkuśaiśvaryaṃ sauśīlyasaundaryavātsalyādikalyāṇaguṇagaṇayogaṃ ca matvā — mera svabhaavik nirankush aishvarya aur saushilya, saundarya, vaatsalya jaise gun jaan kar; bhāvo manovṛttiviśeṣaḥ, mayi spṛhayālavo māṃ bhajanta ity arthaḥ — bhaav = mujhe paane ki tadap.
Madhusoodan Saraswati. Shankara ki baat ko aage badhaate hain — main jagat ka upādānaṃ nimittaṃ ca, yaani upaadaan kaaran (jis se bana) bhi aur nimitt kaaran (jisne banaaya) bhi. Aur ek doosra arth dete hain: mayaivāntaryāmiṇā sarvajñena sarvaśaktinā preryamāṇaṃ svasvamaryādām anatikramya sarvaṃ jagat pravartate — antaryaami, sarvagya, sarvashaktimaan main hi prerit karta hoon, aur sab apni-apni maryaada mein rehkar chalte hain. "Bhaav" ka arth unke liye premṇā samanvitāḥ — prem se bhare.
Shreedhar Swami. Ise agle chaar shlokon (10.8–10.11) ki bhoomika maante hain — vibhooti aur yog ke gyaan se poora gyaan kaise milta hai. Unke liye "bhaav" = prītiyuktāḥ (preeti se yukt), aur bhṛgvādirūpavibhūtidvāreṇa — Bhrigu jaise rishiyon ke dwaara bhi main hi utpatti ka kaaran.
Vedant Deshik (Ramanuja ki parampara ke tikaakaar). Ek sookshm baat jodte hain: tad eva hi jñānaṃ bhaktirūpeṇa pariṇamata — wahi gyaan pak kar bhakti ban jaata hai.