ભગવદ્ ગીતા · Vishvarupa Darshana Yogaઅધ્યાય 11, શ્લોક 54 (11.54)
મૂળ સંસ્કૃત · શ્રીભગવાન્
ભક્ત્યા ત્વનન્યયા શક્ય અહમેવંવિધોઽર્જુન
જ્ઞાતું દ્રષ્ટું ચ તત્ત્વેન પ્રવેષ્ટું ચ પરન્તપ
॥ 11.54 ॥
bhaktyā tvananyayā śakya ahamevaṃvidho'rjuna
jñātuṃ draṣṭuṃ ca tattvena praveṣṭuṃ ca parantapa
અનુવાદ
"પણ હે અર્જુન, અનન્ય ભક્તિથી હું આ પ્રકારે જાણી શકાઉં છું, તત્ત્વથી જોઈ શકાઉં છું, અને મારામાં પ્રવેશ પણ કરી શકાય છે, હે પરંતપ."
ભાવાર્થ
શંકરાચાર્ય. bhagavataḥ anyatra pṛthak na kadācid api yā bhavati sā tv ananyā bhaktiḥ — જે ક્યારેય ભગવાનથી અલગ ન થાય, તે અનન્ય ભક્તિ; sarvair api karaṇaiḥ vāsudevād anyat na upalabhyate yayā — જેનાથી સર્વ ઇન્દ્રિયો વડે વાસુદેવ સિવાય કંઈ ન દેખાય; jñātuṃ śāstrataḥ … draṣṭuṃ ca sākṣātkartuṃ … praveṣṭuṃ ca mokṣaṃ ca gantum — શાસ્ત્રથી જાણવું, સાક્ષાત્ જોવું, મોક્ષમાં પ્રવેશ.
આચાર્ય રામાનુજ (11.53–11.54 સંયુક્ત): ananyayā tu bhaktyā tattvataḥ śāstraiḥ jñātuṃ tattvataḥ sākṣātkartuṃ tattvataḥ praveṣṭuṃ ca śakyaḥ — ત્રણેય tattvataḥ.
મધુસૂદન સરસ્વતી. "તુ" શબ્દ = sādhanāntaravyāvṛttyarthaḥ — બીજાં સાધનોને અલગ કરવા માટે; અનન્ય ભક્તિ = madekaniṣṭhayā niratiśayaprītyā — કેવળ મારામાં નિષ્ઠા, અસીમ પ્રેમ. અને ત્રણ પગથિયાંને વેદાંત-સાધના સાથે જોડે છે: vedāntavākyaśravaṇamanananididhyāsanaparipākeṇa — શ્રવણ, મનન, નિદિધ્યાસનના પરિપાકથી સાક્ષાત્કાર.
શ્રીધર સ્વામી. madekaniṣṭhayā bhaktyā — કેવળ મારામાં નિષ્ઠાવાળી ભક્તિ; nānyair upāyaiḥ — બીજા ઉપાયોથી નહીં.
શંકરાચાર્ય — આગળ. અનન્ય ભક્તિની વ્યાખ્યા: sarvair api karaṇaiḥ vāsudevād anyat na upalabhyate yayā — જેનાથી સર્વ ઇન્દ્રિયો વડે વાસુદેવ સિવાય બીજું કંઈ ન દેખાય.
AI-assisted draft translation — under review.