श्रीमद्भगवद्गीताShrimad Bhagavad Gita 📖 ફ્લિપબુકમાં વાંચો

ભગવદ્ ગીતા · Purushottama Yogaઅધ્યાય 15, શ્લોક 1 (15.1)

મૂળ સંસ્કૃત · શ્રીભગવાન્

શ્રીભગવાનુવાચ

ઊર્ધ્વમૂલમધઃશાખમશ્વત્થં પ્રાહુરવ્યયમ્
છન્દાંસિ યસ્ય પર્ણાનિ યસ્તં વેદ સ વેદવિત્
॥ 15.1 ॥

ūrdhvamūlamadhaḥśākhamaśvatthaṃ prāhuravyayam
chandāṃsi yasya parṇāni yastaṃ veda sa vedavit

અનુવાદ

શ્રીભગવાને કહ્યું: "જેનું મૂળ ઉપર છે અને ડાળીઓ નીચે, તે અશ્વત્થ (પીપળા)ને અવ્યય કહે છે; વેદ જેનાં પાંદડાં છે — જે તેને જાણે છે, તે જ વેદને જાણે છે."

ભાવાર્થ

શંકરાચાર્ય. ūrdhvamūlaṃ kālataḥ sūkṣmatvāt kāraṇatvāt nityatvāt mahattvāc ca ūrdhvam ucyate brahma avyaktaṃ māyāśaktimat, tat mūlam asya — મૂળ "ઉપર": કાળમાં સૂક્ષ્મ, કારણ, નિત્ય, મહાન — માયા-શક્તિ યુક્ત અવ્યક્ત બ્રહ્મ; પ્રમાણ કઠ ઉપનિષદ; "અશ્વત્થ" — na śvo'pi sthātā (કાલ સુધી પણ ન ટકનાર) એ પરંપરાગત વ્યુત્પત્તિ.

આચાર્ય રામાનુજ. yaṃ saṃsārākhyam aśvattham ūrdhvamūlam adhaḥśākham avyayaṃ prāhuḥ śrutayaḥ — જેને શ્રુતિઓ સંસારરૂપી અશ્વત્થ કહે છે; saptalokopari niviṣṭacaturmukhādi… — મૂળ = સાત લોકોની ઉપર સ્થિત ચતુર્મુખ બ્રહ્મા.

શ્રીધર સ્વામી. અધ્યાયનો ઉદ્દેશ એક શ્લોકમાં: vairāgyeṇa vinā jñānaṃ na ca bhaktir ataḥ sphuṭam, vairāgyopaskṛtaṃ jñānam īśaḥ pañcadaśe 'diśat — વૈરાગ્ય વિના ન જ્ઞાન, ન ભક્તિ; તેથી પંદરમા અધ્યાયમાં ભગવાને વૈરાગ્ય-યુક્ત જ્ઞાન આપ્યું. તેમના મતે "ઉપરનું મૂળ" = uttamaḥ kṣarākṣarābhyām utkṛṣṭaḥ puruṣottamo mūlaṃ — પુરુષોત્તમ જ મૂળ.

મધુસૂદન સરસ્વતી. આ અધ્યાયને 14.27 (brahmaṇo hi pratiṣṭhāham)ની vṛttisthānīya — વ્યાખ્યા માને છે: તે સૂત્ર હતું, આ અધ્યાય તેની વૃત્તિ.

મધ્વાચાર્ય. "અશ્વત્થ"ની વ્યુત્પત્તિ: śvo 'py ekaprakāreṇa na tiṣṭhatīty aśvatthaḥ — જે કાલ સુધી પણ એક રૂપમાં ન ટકે; છતાં na pravāhavyayaḥ — પ્રવાહનો નાશ નથી. અને વેદ પાંદડાં કેમ: na hi kadācid apy ajāte parṇe phalotpattiḥ — પાંદડાં વિના ફળ આવતું નથી.

AI-assisted draft translation — under review.

📖 ફ્લિપબુકમાં વાંચો ✉ સુધારો સૂચવો