ભગવદ્ ગીતા · Daivasura Sampad Vibhaga Yogaઅધ્યાય 16, શ્લોક 2 (16.2)
મૂળ સંસ્કૃત · શ્રીભગવાન્
અહિંસા સત્યમક્રોધસ્ત્યાગઃ શાન્તિરપૈશુનમ્
દયા ભૂતેષ્વલોલુપ્ત્વં માર્દવં હ્રીરચાપલમ્
॥ 16.2 ॥
ahiṃsā satyamakrodhastyāgaḥ śāntirapaiśunam
dayā bhūteṣvaloluptvaṃ mārdavaṃ hrīracāpalam
અનુવાદ
"અહિંસા, સત્ય, અક્રોધ, ત્યાગ, શાંતિ, ચાડી ન કરવી, સર્વ પ્રાણીઓ પર દયા, લાલચ ન હોવી, કોમળતા, લજ્જા અને ચંચળતાનો અભાવ —"
ભાવાર્થ
શંકરાચાર્ય. ahiṃsā ahiṃsanaṃ prāṇināṃ pīḍāvarjanam; satyam apriyānṛtavarjitaṃ yathābhūtārthavacanam — અપ્રિય અને જૂઠથી રહિત, યથાર્થ વચન; parasmai pararandhraprakaṭīkaraṇaṃ paiśunam — બીજાના દોષ બીજાઓ આગળ ખુલ્લા કરવા તે ચાડી છે.
આચાર્ય રામાનુજ. satyaṃ yathādṛṣṭārthagocarabhūtahitavākyam — જેવું જોયું તેવું, અને પ્રાણીઓના હિતવાળું વાક્ય; dayā bhūteṣu sarveṣu duḥkhāsahiṣṇutvam — સૌનું દુઃખ સહન ન કરી શકવું.
શ્રીધર સ્વામી. સરળ વ્યાખ્યાઓ: akrodhas tāḍitasyāpi citte kṣobhānutpattiḥ — માર ખાઈને પણ મનમાં ક્ષોભ ન ઊઠવો; tyāga audāryam — ત્યાગ = ઉદારતા; bhūteṣu dīneṣu dayā — મુશ્કેલીમાં પડેલાઓ પર દયા; hrīḥ akāryapravṛttau lokalajjā; acāpalaṃ vyarthakriyārāhityam — નકામું કામ ન કરવું.
મધુસૂદન સરસ્વતી. hiṃsā prāṇivṛtticchedaḥ — કોઈની આજીવિકા/જીવન-વૃત્તિ કાપવી એ પણ હિંસા; સત્ય = anarthānanubandhi yathābhūtārthavacanam — અનર્થ ન લાવે તેવું યથાર્થ વચન; માર્દવ = vṛthāpūrvapakṣādiṣv api śiṣyādiṣu — શિષ્યોના નકામા તર્કો પ્રત્યે પણ કોમળતા.
મધ્વાચાર્ય. પૈશુન = paropadravanimittadoṣāṇāṃ rājādeḥ kathanam — બીજાને મુશ્કેલીમાં મૂકવા માટે તેમના દોષ રાજા (અધિકારી)ને કહેવા.
AI-assisted draft translation — under review.