ભગવદ્ ગીતા · Sankhya Yogaઅધ્યાય 2, શ્લોક 21 (2.21)

બે ક્રિયાઓ — મારવું અને મરાવવું. અર્જુનને ફક્ત પોતાના મારવાનું દુઃખ ન હતું; તેઓ સેનાપતિઓમાંના એક હતા — તેમના આદેશથી બીજાઓ પણ મારત. તેથી કૃષ્ણ બંને કહે છે: hanti (પોતે મારવું) અને ghātayati (બીજા પાસે મરાવવું).

પ્રશ્નની શૈલી — "katham". શંકરાચાર્ય કહે છે કે અહીં "કેવી રીતે" ખરો પ્રશ્ન નથી, આક્ષેપ (નિષેધ) છે: "કેવી રીતે મારશે? — કોઈ પણ રીતે નહીં."

પરંપરાઓનો મોટો તફાવત — આ શ્લોકનો નિષ્કર્ષ શું છે?

• અદ્વૈત (શંકર): શંકરાચાર્ય અનુસાર આ પ્રકરણનો મુખ્ય ઉદ્દેશ છે — viduṣaḥ sarva-karma-pratiṣedhaḥ — આત્મજ્ઞાની માટે સર્વ કર્મોનો નિષેધ. "મારવું" ફક્ત એક ઉદાહરણ છે. કારણ કે આત્મા અવિક્રિય છે, જે તેને જાણે છે તે કોઈ કર્મનો કર્તા થતો નથી; તેથી જ્ઞાની સંન્યાસ (કર્મ-ત્યાગ)નો અધિકારી છે. અર્જુન (જે હજી જ્ઞાની નથી) માટે કર્મયોગનો ઉપદેશ આગળ (2.39થી) છે.
• વિશિષ્ટાદ્વૈત (રામાનુજ): રામાનુજ કહે છે કે જે આત્માની નિત્યતા જાણે છે, તે "હું આમને મારી રહ્યો છું" કહીને શોક કરતો નથી — આ શોક આત્માના યથાર્થ સ્વરૂપના અજ્ઞાનથી છે. રામાનુજ ઉમેરે છે કે યુદ્ધમાં શરીર-વિયોગ થાય છે, પણ ધર્મયુદ્ધમાં શરીર ત્યજનારાઓને શાસ્ત્ર અનુસાર વધુ સારું શરીર મળે છે (2.22 પર) — તેથી શોકનું કારણ નથી. એટલે કે રામાનુજ માટે નિષ્કર્ષ કર્મ-ત્યાગ નહીં, શોક-ત્યાગ અને સાચા ભાવથી કર્તવ્ય છે.

આ તફાવત ગીતાની વ્યાખ્યાનો એક કેન્દ્રીય પ્રશ્ન છે — "જ્ઞાન પછી કર્મ રહે છે કે નહીં?"