ഭഗവദ്ഗീത · Sankhya Yogaഅദ്ധ്യായം 2, ശ്ലോകം 21 (2.21)

രണ്ടു ക്രിയകൾ — കൊല്ലലും കൊല്ലിക്കലും. താൻ കൊല്ലുന്നതിന്റെ ദുഃഖം മാത്രമായിരുന്നില്ല അർജുനന്; അദ്ദേഹം സേനാപതികളിൽ ഒരാളായിരുന്നു — അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം മറ്റുള്ളവരും കൊല്ലും. അതുകൊണ്ട് കൃഷ്ണൻ രണ്ടും പറയുന്നു: hanti (സ്വയം കൊല്ലുക), ghātayati (മറ്റൊരാളെക്കൊണ്ടു കൊല്ലിക്കുക).

ചോദ്യത്തിന്റെ ശൈലി — "katham". ഇവിടെ "എങ്ങനെ" എന്നത് യഥാർത്ഥ ചോദ്യമല്ല, ആക്ഷേപമാണ് (നിഷേധമാണ്) എന്ന് ശങ്കരാചാര്യർ പറയുന്നു: "എങ്ങനെ കൊല്ലും? — ഒരു വിധത്തിലും ഇല്ല."

പാരമ്പര്യങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള വലിയ വ്യത്യാസം — ഈ ശ്ലോകത്തിന്റെ നിഗമനം എന്ത്?

• അദ്വൈതം (ശങ്കരൻ): ശങ്കരാചാര്യരുടെ അഭിപ്രായത്തിൽ ഈ പ്രകരണത്തിന്റെ മുഖ്യോദ്ദേശ്യം — viduṣaḥ sarva-karma-pratiṣedhaḥ — ആത്മജ്ഞാനിക്ക് എല്ലാ കർമ്മങ്ങളുടെയും നിഷേധം. "കൊല്ലൽ" ഒരു ഉദാഹരണം മാത്രമാണ്. ആത്മാവ് അവികാരിയായതിനാൽ അതിനെ അറിയുന്നവൻ ഒരു കർമ്മത്തിന്റെയും കർത്താവാകുന്നില്ല; അതുകൊണ്ട് ജ്ഞാനി സന്ന്യാസത്തിന് (കർമ്മത്യാഗത്തിന്) അധികാരിയാണ്. അർജുനന് (ഇപ്പോൾ ജ്ഞാനിയല്ലാത്ത) കർമ്മയോഗത്തിന്റെ ഉപദേശം പിന്നാലെ (2.39 മുതൽ) വരുന്നു.
• വിശിഷ്ടാദ്വൈതം (രാമാനുജർ): ആത്മാവിന്റെ നിത്യത അറിയുന്നവൻ "ഞാൻ ഇവരെ കൊല്ലുന്നു" എന്നു പറഞ്ഞു ദുഃഖിക്കുന്നില്ലെന്ന് രാമാനുജർ പറയുന്നു — ഈ ദുഃഖം ആത്മാവിന്റെ യഥാർത്ഥസ്വരൂപത്തെക്കുറിച്ചുള്ള അജ്ഞാനത്തിൽനിന്നാണ്. യുദ്ധത്തിൽ ശരീരവിയോഗം സംഭവിക്കുന്നുണ്ട്, പക്ഷേ ധർമ്മയുദ്ധത്തിൽ ശരീരം ത്യജിക്കുന്നവർക്ക് ശാസ്ത്രപ്രകാരം മെച്ചപ്പെട്ട ശരീരം ലഭിക്കുന്നു (2.22-ൽ) — അതുകൊണ്ട് ദുഃഖത്തിനു കാരണമില്ല എന്ന് രാമാനുജർ കൂട്ടിച്ചേർക്കുന്നു. അതായത് രാമാനുജരെ സംബന്ധിച്ചിടത്തോളം നിഗമനം കർമ്മത്യാഗമല്ല, ദുഃഖത്യാഗവും ശരിയായ ഭാവത്തോടെയുള്ള കർത്തവ്യവുമാണ്.

ഈ വ്യത്യാസം ഗീതാവ്യാഖ്യാനത്തിലെ ഒരു കേന്ദ്രചോദ്യമാണ് — "ജ്ഞാനത്തിനു ശേഷം കർമ്മം നിലനിൽക്കുമോ ഇല്ലയോ?"