ભગવદ્ ગીતા · Sankhya Yogaઅધ્યાય 2, શ્લોક 24 (2.24)
મૂળ સંસ્કૃત · શ્રીભગવાન્
અચ્છેદ્યોઽયમદાહ્યોઽયમક્લેદ્યોઽશોષ્ય એવ ચ
નિત્યઃ સર્વગતઃ સ્થાણુરચલોઽયં સનાતનઃ
॥ 2.24 ॥
acchedyo'yamadāhyo'yamakledyo'śoṣya eva ca
nityaḥ sarvagataḥ sthāṇuracalo'yaṃ sanātanaḥ
અનુવાદ
"આ (આત્મા) કાપી શકાતો નથી, બાળી શકાતો નથી, ગાળી શકાતો નથી, અને સૂકવી પણ શકાતો નથી. તે નિત્ય, સર્વવ્યાપક, સ્થિર, અચળ અને સનાતન છે."
ભાવાર્થ
પુનરાવર્તન શા માટે? શંકરાચાર્ય એક પ્રશ્ન ઉઠાવે છે: 2.20માં તો આત્માની નિત્યતા અને અવિક્રિયતા કહી દેવાઈ હતી — તો આ શ્લોકો પુનરુક્તિ કેમ નથી? તેમનો ઉત્તર: આત્મા એટલો દુર્બોધ (કઠિન) છે કે ભગવાન તેને વારંવાર જુદા જુદા શબ્દોમાં કહે છે, જેથી કોઈ રીતે સાંભળનારની બુદ્ધિમાં તે અવ્યક્ત તત્ત્વ બેસી જાય.
વિશેષણોનો ક્રમ — શંકરાચાર્ય: એકબીજાના નાશનાં કારણો (શસ્ત્ર, અગ્નિ વગેરે) તેને નષ્ટ કરી શકતાં નથી — તેથી nitya; નિત્ય હોવાથી sarvagata; સર્વગત હોવાથી sthāṇu (થાંભલાની જેમ સ્થિર); સ્થિર હોવાથી acala; અને તેથી sanātana — કોઈ કારણથી નવો બનેલો નહીં, ચિરંતન.
એક શિક્ષકની શૈલી. કઠિન વાતને જુદી જુદી રીતે દોહરાવવી એ સારા શિક્ષકની ઓળખ છે — એક વારમાં કોઈ ઊંડી વાત મનમાં બેસતી નથી.
AI-assisted draft translation — under review.