भगवद्गीता · Sankhya Yogaअध्याय 2, श्लोक 24 (2.24)
मूळ संस्कृत · श्रीभगवान्
अच्छेद्योऽयमदाह्योऽयमक्लेद्योऽशोष्य एव च
नित्यः सर्वगतः स्थाणुरचलोऽयं सनातनः
॥ 2.24 ॥
acchedyo'yamadāhyo'yamakledyo'śoṣya eva ca
nityaḥ sarvagataḥ sthāṇuracalo'yaṃ sanātanaḥ
अनुवाद
"हा (आत्मा) कापला जाऊ शकत नाही, जाळला जाऊ शकत नाही, भिजवून विरघळवला जाऊ शकत नाही, आणि सुकवलाही जाऊ शकत नाही. हा नित्य, सर्वव्यापी, स्थिर, अचल आणि सनातन आहे."
भावार्थ
पुनरावृत्ती का? शंकराचार्य एक प्रश्न उपस्थित करतात: 2.20 मध्ये तर आत्म्याची नित्यता आणि अविक्रियता सांगितली होती — मग हे श्लोक पुनरुक्ती का नाहीत? त्यांचे उत्तर: आत्मा इतका दुर्बोध (कठीण) आहे की भगवंत तो पुन्हा पुन्हा वेगवेगळ्या शब्दांत सांगतात, जेणेकरून कसेही करून ऐकणाऱ्याच्या बुद्धीत ते अव्यक्त तत्त्व ठसावे.
विशेषणांचा क्रम — शंकराचार्य: एकमेकांच्या नाशाची कारणे (शस्त्र, अग्नी इत्यादी) याला नष्ट करू शकत नाहीत — म्हणून nitya; नित्य असल्याने sarvagata; सर्वगत असल्याने sthāṇu (खांबाप्रमाणे स्थिर); स्थिर असल्याने acala; आणि म्हणून sanātana — कोणत्याही कारणाने नव्याने बनलेला नव्हे, चिरंतन.
एका शिक्षकाची शैली. कठीण गोष्ट वेगवेगळ्या प्रकारे पुन्हा सांगणे हे चांगल्या शिक्षकाचे लक्षण आहे — एकदा सांगितल्याने कोणतीही खोल गोष्ट मनात ठसत नाही.
AI-assisted draft translation — under review.