ભગવદ્ ગીતા · Sankhya Yogaઅધ્યાય 2, શ્લોક 26 (2.26)
મૂળ સંસ્કૃત · શ્રીભગવાન્
અથ ચૈનં નિત્યજાતં નિત્યં વા મન્યસે મૃતમ્
તથાઽપિ ત્વં મહાબાહો નૈવં શોચિતુમર્હસિ
॥ 2.26 ॥
atha cainaṃ nityajātaṃ nityaṃ vā manyase mṛtam
tathā'pi tvaṃ mahābāho naivaṃ śocitumarhasi
અનુવાદ
"અને જો તમે તેને સદા જન્મ લેનારો અને સદા મરનારો પણ માનો, તોપણ, હે મહાબાહુ, તમારે આ રીતે શોક કરવો ઉચિત નથી."
ભાવાર્થ
તર્કનો બીજો માર્ગ. એક સારો શિક્ષક ફક્ત પોતાનો સિદ્ધાંત મૂકતો નથી — તે શિષ્યના સંભવિત સંદેહને પણ માનીને તર્ક કરે છે. કૃષ્ણ કહે છે: "જો તમે આત્માને નિત્ય નથી માનતા — જો તમે માનો છો કે તે દરેક શરીર સાથે જન્મે છે અને મરે છે — તોપણ શોક ઉચિત નથી." શા માટે? આગલા શ્લોકમાં: જે જન્મે છે, તેનું મૃત્યુ નિશ્ચિત છે.
બે અર્થઘટન:
- શંકરાચાર્ય: તમે લોક-પ્રસિદ્ધિ અનુસાર આત્માને દરેક શરીર ઉત્પન્ન થતાં "જન્મેલો" અને દરેક શરીરના નાશે "મરેલો" માનો — તોપણ શોક ન કરવો જોઈએ, કારણ કે જન્મેલાનો નાશ અને નાશ પામેલાનો જન્મ અનિવાર્ય છે.
- રામાનુજ: જો તમે શરીરને જ આત્મા માનો (શરીરથી જુદા આત્માને ન માનો) — તોપણ આટલો અતિશય શોક ઉચિત નથી, કારણ કે પરિવર્તનશીલ શરીરનો જન્મ અને નાશ અનિવાર્ય છે.
"Mahābāho" — મહાબાહુ. કૃષ્ણ ફરી અર્જુનની શક્તિ યાદ અપાવે છે — તમે શક્તિશાળી યોદ્ધા છો, આવો શોક તમને શોભતો નથી.
AI-assisted draft translation — under review.