भगवद्गीता · Sankhya Yogaअध्याय 2, श्लोक 26 (2.26)
मूळ संस्कृत · श्रीभगवान्
अथ चैनं नित्यजातं नित्यं वा मन्यसे मृतम्
तथाऽपि त्वं महाबाहो नैवं शोचितुमर्हसि
॥ 2.26 ॥
atha cainaṃ nityajātaṃ nityaṃ vā manyase mṛtam
tathā'pi tvaṃ mahābāho naivaṃ śocitumarhasi
अनुवाद
"आणि जरी तू याला सदैव जन्म घेणारा आणि सदैव मरणारा मानलेस, तरीही, हे महाबाहो, तू अशा प्रकारे शोक करणे योग्य नाही."
भावार्थ
युक्तिवादाचा दुसरा मार्ग. चांगला शिक्षक केवळ आपला सिद्धांत मांडत नाही — तो शिष्याच्या संभाव्य शंकेलाही गृहीत धरून युक्तिवाद करतो. कृष्ण म्हणतात: "जर तू आत्म्याला नित्य मानत नसशील — जर तू मानत असशील की तो प्रत्येक शरीराबरोबर जन्मतो आणि मरतो — तरीही शोक योग्य नाही." का? पुढच्या श्लोकात: जो जन्मतो, त्याचा मृत्यू निश्चित आहे.
दोन वाचने:
- शंकराचार्य: लोकप्रसिद्धीनुसार तू आत्म्याला प्रत्येक शरीराच्या उत्पत्तीबरोबर "जन्मलेला" आणि प्रत्येक शरीराच्या नाशाबरोबर "मेलेला" मानलेस — तरीही शोक करू नये, कारण जन्मलेल्याचा नाश आणि नष्ट झालेल्याचा जन्म अपरिहार्य आहे.
- रामानुज: जर तू शरीरालाच आत्मा मानलेस (शरीरापासून वेगळा आत्मा मानला नाहीस) — तरीही इतका अतिशय शोक योग्य नाही, कारण परिवर्तनशील शरीराचा जन्म आणि नाश अपरिहार्य आहे.
"Mahābāho" — महाबाहो. कृष्ण पुन्हा अर्जुनाला त्याच्या शक्तीची आठवण करून देतात — तू शक्तिशाली योद्धा आहेस, असा शोक तुला शोभत नाही.
AI-assisted draft translation — under review.