भगवद्गीता · Sankhya Yogaअध्याय 2, श्लोक 27 (2.27)
मूळ संस्कृत · श्रीभगवान्
जातस्य हि ध्रुवो मृत्युर्ध्रुवं जन्म मृतस्य च
तस्मादपरिहार्येऽर्थे न त्वं शोचितुमर्हसि
॥ 2.27 ॥
jātasya hi dhruvo mṛtyurdhruvaṃ janma mṛtasya ca
tasmādaparihārye'rthe na tvaṃ śocitumarhasi
अनुवाद
"जो जन्मला आहे, त्याचा मृत्यू निश्चित आहे, आणि जो मेला आहे, त्याचा जन्म निश्चित आहे. म्हणून या अपरिहार्य गोष्टीबद्दल तू शोक करणे योग्य नाही."
भावार्थ
अपरिहार्य गोष्टीसाठी शोक व्यर्थ. शंकराचार्य: जन्म पावलेल्याचा मृत्यू अव्यभिचारी (निश्चित) आहे, आणि मेलेल्याचा जन्म निश्चित आहे — म्हणून हा जन्म-मरणरूपी विषय अपरिहार्य आहे; अपरिहार्य गोष्टीबद्दल शोक योग्य नाही.
"Dhruvaṃ janma mṛtasya ca" — मेलेल्याचा जन्म. श्लोकाचा दुसरा भाग पुनर्जन्माच्या मान्यतेची पुन्हा पुनरावृत्ती करतो. 2.26 मधील "मानून चाल" या संदर्भातही कृष्ण हे जोडतात — जणू म्हणत आहेत: तुझी मान्यता काहीही असो, चक्र चालूच राहते.
हा दैववाद आहे का? नाही. श्लोक मृत्यूचा स्वीकार करण्याविषयी बोलतो, कर्तव्य सोडण्याविषयी नाही. उलट — कृष्ण याद्वारे अर्जुनाला कर्तव्याकडे नेत आहेत: जे अपरिहार्य आहे, त्याच्या दुःखात कर्तव्य सोडू नकोस.
AI-assisted draft translation — under review.