ભગવદ્ ગીતા · Sankhya Yogaઅધ્યાય 2, શ્લોક 27 (2.27)
મૂળ સંસ્કૃત · શ્રીભગવાન્
જાતસ્ય હિ ધ્રુવો મૃત્યુર્ધ્રુવં જન્મ મૃતસ્ય ચ
તસ્માદપરિહાર્યેઽર્થે ન ત્વં શોચિતુમર્હસિ
॥ 2.27 ॥
jātasya hi dhruvo mṛtyurdhruvaṃ janma mṛtasya ca
tasmādaparihārye'rthe na tvaṃ śocitumarhasi
અનુવાદ
"જે જન્મ્યો છે, તેનું મૃત્યુ નિશ્ચિત છે, અને જે મર્યો છે, તેનો જન્મ નિશ્ચિત છે. તેથી આ અનિવાર્ય બાબત પર તમારે શોક કરવો ઉચિત નથી."
ભાવાર્થ
અનિવાર્ય માટે શોક વ્યર્થ. શંકરાચાર્ય: જન્મ પામેલાનું મૃત્યુ અવ્યભિચારી (નિશ્ચિત) છે, અને મરેલાનો જન્મ નિશ્ચિત છે — તેથી આ જન્મ-મરણરૂપી વિષય અપરિહાર્ય છે; અપરિહાર્ય બાબત પર શોક ઉચિત નથી.
"Dhruvaṃ janma mṛtasya ca" — મરેલાનો જન્મ. શ્લોકનો બીજો ભાગ પુનર્જન્મની માન્યતાને ફરી દોહરાવે છે. 2.26ના "માની લો"વાળા સંદર્ભમાં પણ કૃષ્ણ આ ઉમેરે છે — જાણે કહેતા હોય: તમારી માન્યતા જે પણ હોય, ચક્ર ચાલતું રહે છે.
શું આ ભાગ્યવાદ છે? ના. શ્લોક મૃત્યુનો સ્વીકાર કરવાની વાત કરે છે, કર્તવ્ય છોડવાની નહીં. ઊલટું — કૃષ્ણ આનાથી અર્જુનને કર્તવ્ય તરફ લઈ જઈ રહ્યા છે: જે અનિવાર્ય છે, તેના દુઃખમાં કર્તવ્ય ન છોડો.
AI-assisted draft translation — under review.