ભગવદ્ ગીતા · Sankhya Yogaઅધ્યાય 2, શ્લોક 29 (2.29)

આત્મા — એક આશ્ચર્ય. જે પહેલાં ક્યારેય ન જોયું હોય, અદ્ભુત, અચાનક દેખાતું — એવું છે આત્માનું જ્ઞાન (શંકરાચાર્ય: adṛṣṭapūrvam adbhutam). આત્માને જાણવો એ બીજી કોઈ વસ્તુને જાણવા જેવું નથી.

બે અર્થઘટન (શંકરાચાર્ય): (1) આત્મા પોતે આશ્ચર્ય જેવો છે — કોઈ તેને આશ્ચર્યની જેમ જુએ, કહે, સાંભળે છે. (2) અથવા — જે આત્માને જુએ, કહે કે સાંભળે છે, તે વ્યક્તિ આશ્ચર્ય જેવી છે — હજારોમાં કોઈ એક. બંનેનો નિષ્કર્ષ: આત્મા દુર્બોધ છે.

રામાનુજની વ્યાખ્યા: આત્મા બીજી બધી વસ્તુઓથી વિજાતીય (બિલકુલ જુદા પ્રકારનો) હોવાથી આશ્ચર્ય-રૂપ છે. અનંત પ્રાણીઓમાં, મહાન તપથી પાપ ક્ષીણ થતાં અને પુણ્ય વધતાં કોઈ વિરલ તેને જુએ છે; તેવો જ કોઈ બીજાઓને કહે છે; તેવો કોઈ સાંભળે છે — અને સાંભળીને પણ તત્ત્વથી કોઈ જાણતો નથી. "ચ" (અને)થી — જોનારા, કહેનારા, સાંભળનારાઓમાં પણ તત્ત્વથી જોવું-કહેવું-સાંભળવું દુર્લભ છે.

"Śrutvāpy enaṃ veda na caiva kaścit" — સાંભળીને પણ કોઈ જાણતો નથી. સૌથી વિનમ્ર પંક્તિ: ફક્ત સાંભળી લેવું પૂરતું નથી. જ્ઞાન સાંભળવાથી આગળ — અનુભવ અને જીવનમાં — ઊતરવું જોઈએ.

કઠ ઉપનિષદ સાથે સંબંધ: કઠ ઉપનિષદ (1.2.7)માં પણ આવો જ ભાવ છે — "જેને સાંભળવું પણ ઘણાને દુર્લભ છે, સાંભળીને પણ ઘણા જાણતા નથી; તેનો વક્તા આશ્ચર્ય છે…".