भगवद्गीता · Sankhya Yogaअध्याय 2, श्लोक 29 (2.29)

आत्मा — एक आश्चर्य. जे पूर्वी कधी पाहिले नाही, अद्भुत, अचानक दिसणारे — असे आत्म्याचे ज्ञान आहे (शंकराचार्य: adṛṣṭapūrvam adbhutam). आत्म्याला जाणणे इतर कोणतीही वस्तू जाणण्यासारखे नाही.

दोन वाचने (शंकराचार्य): (1) आत्मा स्वतः आश्चर्यासारखा आहे — कोणी त्याला आश्चर्यासारखे पाहतो, सांगतो, ऐकतो. (2) किंवा — जो आत्म्याला पाहतो, सांगतो किंवा ऐकतो, ती व्यक्ती आश्चर्यासारखी आहे — हजारोंमध्ये एखादी. दोन्हींचा निष्कर्ष: आत्मा दुर्बोध आहे.

रामानुजांची व्याख्या: आत्मा इतर सर्व वस्तूंहून विजातीय (पूर्णपणे वेगळ्या प्रकारचा) असल्यामुळे आश्चर्यरूप आहे. अनंत प्राण्यांमध्ये, महान तपाने पाप क्षीण होऊन पुण्य वाढल्यावर कोणी विरळा त्याला पाहतो; तसाच कोणी इतरांना सांगतो; तसाच कोणी ऐकतो — आणि ऐकूनही तत्त्वतः कोणी जाणत नाही. "Ca" (आणि) मुळे — पाहणाऱ्या, सांगणाऱ्या, ऐकणाऱ्यांमध्येही तत्त्वतः पाहणे-सांगणे-ऐकणे दुर्लभ आहे.

"Śrutvāpy enaṃ veda na caiva kaścit" — ऐकूनही कोणी जाणत नाही. सर्वांत विनम्र ओळ: केवळ ऐकणे पुरेसे नाही. ज्ञान ऐकण्याच्या पुढे — अनुभवात आणि जीवनात — उतरले पाहिजे.

कठ उपनिषदाशी संबंध: कठ उपनिषदातही (1.2.7) असाच भाव आहे — "जे ऐकणेसुद्धा अनेकांना दुर्लभ आहे, ऐकूनही अनेक जण जाणत नाहीत; त्याचा वक्ता आश्चर्य आहे…".