भगवद्गीता · Sankhya Yogaअध्याय 2, श्लोक 30 (2.30)
मूळ संस्कृत · श्रीभगवान्
देही नित्यमवध्योऽयं देहे सर्वस्य भारत
तस्मात् सर्वाणि भूतानि न त्वं शोचितुमर्हसि
॥ 2.30 ॥
dehī nityamavadhyo'yaṃ dehe sarvasya bhārata
tasmāt sarvāṇi bhūtāni na tvaṃ śocitumarhasi
अनुवाद
"हे भारता! सर्वांच्या शरीरात राहणारा हा देही (आत्मा) सदैव अवध्य आहे. म्हणून तू कोणत्याही प्राण्यासाठी शोक करणे योग्य नाही."
भावार्थ
प्रकरणाचे सार. 2.11 पासून 2.30 पर्यंत कृष्णाने अनेक प्रकारे एकच गोष्ट सांगितली: आत्मा नित्य आहे, अविनाशी आहे, जन्म-मरणापलीकडे आहे, शस्त्र-अग्नी-जल-वायू याला स्पर्श करत नाहीत. येथे सर्व एका वाक्यात: dehī nityam avadhyo 'yam — "आत्मा सदैव अवध्य आहे".
"Sarvasya" — सर्वांच्या शरीरात. शंकराचार्य: सर्वत्र व्यापलेला असल्यामुळे, स्थावर इत्यादी सर्व प्राण्यांच्या शरीरात राहत असूनही, शरीर मारले गेले तरी हा देही मारला जात नाही. म्हणून भीष्म इत्यादी सर्व प्राण्यांसाठी शोक योग्य नाही.
शोकाचे अंतिम निरसन — आणि पुढचा मार्ग. शंकराचार्य म्हणतात: येथे परमार्थतत्त्वाच्या दृष्टीने शोक किंवा मोह संभवत नाही — हे सांगितले. पण केवळ परमार्थाच्या दृष्टीनेच नाही… — आणि पुढच्या श्लोकात स्वधर्माच्या दृष्टीनेही तोच निष्कर्ष दिला जातो. म्हणजे कृष्ण आता युक्तिवादाचा दुसरा स्तर उघडतात.
AI-assisted draft translation — under review.