भगवद्गीता · Sankhya Yogaअध्याय 2, श्लोक 31 (2.31)
मूळ संस्कृत · श्रीभगवान्
स्वधर्ममपि चावेक्ष्य न विकम्पितुमर्हसि
धर्म्याद्धि युद्धाच्छ्रेयोऽन्यत् क्षत्रियस्य न विद्यते
॥ 2.31 ॥
svadharmamapi cāvekṣya na vikampitumarhasi
dharmyāddhi yuddhācchreyo'nyat kṣatriyasya na vidyate
अनुवाद
"आपल्या स्वधर्माकडे पाहूनसुद्धा तू डगमगणे योग्य नाही; कारण क्षत्रियासाठी धर्मयुक्त युद्धापेक्षा अधिक कल्याणकारी दुसरे काहीही नाही."
भावार्थ
स्वधर्म — पहिल्यांदाच. Sva (स्वतःचा) + dharma — स्वतःचे कर्तव्य, जे व्यक्तीच्या भूमिकेशी आणि स्वभावाशी जोडलेले आहे. अर्जुनासाठी — क्षत्रिय म्हणून — अन्यायापासून रक्षणासाठी धर्मयुक्त युद्ध.
"Dharmya yuddha" — धर्मयुक्त युद्ध. शंकराचार्य: हे युद्ध धर्म आणि प्रजारक्षणासाठी आहे, म्हणून धर्मापासून अनपेत — धर्मापासून वेगळे नव्हे, "परम धर्म्य". म्हणजे गीता प्रत्येक युद्धाविषयी बोलत नाही — धर्म्य युद्धाविषयी, जे शांतीच्या प्रयत्नांनंतर, अन्यायाविरुद्ध, प्रजेच्या रक्षणासाठी असते.
"Na vikampitum arhasi" — डगमगू नकोस. अर्जुनाचे शरीर कापत होते (1.29). कृष्ण म्हणतात — कर्तव्याच्या दृष्टीने डगमगण्याचे कारण नाही.
रामानुज: रामानुज 18.43 चे उद्धरण देतात — क्षत्रियाची स्वाभाविक कर्मे: शौर्य, तेज, धृती, दक्षता, युद्धातून पळून न जाणे, दान, आणि ईश्वरभाव (नेतृत्व).
AI-assisted draft translation — under review.