ಭಗವದ್ಗೀತೆ · Sankhya Yogaಅಧ್ಯಾಯ 2, ಶ್ಲೋಕ 29 (2.29)

ಆತ್ಮ — ಒಂದು ಆಶ್ಚರ್ಯ. ಹಿಂದೆಂದೂ ಕಾಣದ, ಅದ್ಭುತವಾದ, ಇದ್ದಕ್ಕಿದ್ದಂತೆ ಕಾಣುವಂಥದ್ದು — ಹೀಗಿದೆ ಆತ್ಮಜ್ಞಾನ (ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರು: adṛṣṭapūrvam adbhutam). ಆತ್ಮವನ್ನು ತಿಳಿಯುವುದು ಬೇರೆ ಯಾವುದೇ ವಸ್ತುವನ್ನು ತಿಳಿಯುವಂತಲ್ಲ.

ಎರಡು ಓದುಗಳು (ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರು): (1) ಆತ್ಮವೇ ಸ್ವತಃ ಆಶ್ಚರ್ಯದಂತಿದೆ — ಕೆಲವರು ಅದನ್ನು ಆಶ್ಚರ್ಯದಂತೆ ನೋಡುತ್ತಾರೆ, ಹೇಳುತ್ತಾರೆ, ಕೇಳುತ್ತಾರೆ. (2) ಅಥವಾ — ಆತ್ಮವನ್ನು ನೋಡುವ, ಹೇಳುವ ಅಥವಾ ಕೇಳುವ ಆ ವ್ಯಕ್ತಿಯೇ ಆಶ್ಚರ್ಯದಂತಿದ್ದಾನೆ — ಸಾವಿರಾರು ಜನರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ. ಎರಡರ ನಿಷ್ಕರ್ಷ: ಆತ್ಮ ದುರ್ಬೋಧ.

ರಾಮಾನುಜರ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ: ಆತ್ಮ ಇತರ ಎಲ್ಲ ವಸ್ತುಗಳಿಗಿಂತ ವಿಜಾತೀಯ (ಸಂಪೂರ್ಣ ಬೇರೆ ಬಗೆಯದು) ಆಗಿರುವುದರಿಂದ ಆಶ್ಚರ್ಯರೂಪ. ಅನಂತ ಪ್ರಾಣಿಗಳಲ್ಲಿ, ಮಹಾ ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಪಾಪ ಕ್ಷಯಿಸಿ ಪುಣ್ಯ ಹೆಚ್ಚಿದಾಗ ಯಾರೋ ವಿರಳರು ಅದನ್ನು ನೋಡುತ್ತಾರೆ; ಅಂಥವರೇ ಯಾರೋ ಇತರರಿಗೆ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ; ಅಂಥವರೇ ಯಾರೋ ಕೇಳುತ್ತಾರೆ — ಮತ್ತು ಕೇಳಿದರೂ ತತ್ತ್ವತಃ ಯಾರೂ ತಿಳಿಯರು. "ca" (ಮತ್ತು) ಎಂಬುದರಿಂದ — ನೋಡುವ, ಹೇಳುವ, ಕೇಳುವವರಲ್ಲೂ ತತ್ತ್ವತಃ ನೋಡುವುದು-ಹೇಳುವುದು-ಕೇಳುವುದು ದುರ್ಲಭ.

"Śrutvāpy enaṃ veda na caiva kaścit" — ಕೇಳಿದರೂ ಯಾರೂ ತಿಳಿಯರು. ಅತ್ಯಂತ ವಿನಮ್ರ ಸಾಲು: ಕೇವಲ ಕೇಳಿದರೆ ಸಾಲದು. ಜ್ಞಾನ ಕೇಳುವಿಕೆಯನ್ನು ಮೀರಿ — ಅನುಭವ ಮತ್ತು ಜೀವನದಲ್ಲಿ — ಇಳಿಯಬೇಕು.

ಕಠೋಪನಿಷತ್ತಿನೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ: ಕಠೋಪನಿಷತ್ತಿನಲ್ಲೂ (1.2.7) ಇಂಥದೇ ಭಾವವಿದೆ — "ಯಾವುದನ್ನು ಕೇಳುವುದೂ ಅನೇಕರಿಗೆ ದುರ್ಲಭವೋ, ಕೇಳಿದರೂ ಅನೇಕರು ತಿಳಿಯರೋ; ಅದನ್ನು ಹೇಳುವವನು ಆಶ್ಚರ್ಯ…".