ભગવદ્ ગીતા · Sankhya Yogaઅધ્યાય 2, શ્લોક 44 (2.44)
મૂળ સંસ્કૃત · શ્રીભગવાન્
ભોગૈશ્વર્યપ્રસક્તાનાં તયાઽપહૃતચેતસામ્
વ્યવસાયાત્મિકા બુદ્ધિઃ સમાધૌ ન વિધીયતે
॥ 2.44 ॥
bhogaiśvaryaprasaktānāṃ tayā'pahṛtacetasām
vyavasāyātmikā buddhiḥ samādhau na vidhīyate
અનુવાદ
"…ભોગ અને ઐશ્વર્યમાં આસક્ત, જેમનો વિવેક તે વાણીએ છીનવી લીધો છે — આવા લોકોના મનમાં નિશ્ચિત બુદ્ધિ સ્થિર થતી નથી."
ભાવાર્થ
"Apahṛta-cetasām" — ચિત્ત હરાઈ ગયું. ફૂલો જેવી આકર્ષક વાણીએ તેમનો વિવેક "ચોરી" લીધો છે (શંકર: ācchādita-viveka-prajñānām — જેમની વિવેક-બુદ્ધિ ઢંકાઈ ગઈ). ભોગ અને ઐશ્વર્યની ચમક બુદ્ધિને પોતાની તરફ ખેંચી લે છે.
એકનિષ્ઠ બુદ્ધિ ટકતી નથી. શંકરાચાર્ય: આવા લોકોના મનમાં સાંખ્ય કે યોગ — કોઈ પણ વિષયમાં નિશ્ચિત બુદ્ધિ બનતી નથી. રામાનુજ: તેમના મનમાં આત્માના યથાર્થ જ્ઞાન પર આધારિત, મોક્ષના સાધનરૂપ કર્મની બુદ્ધિ ક્યારેય ઉત્પન્ન થતી નથી — તેથી મુમુક્ષુએ કામ્ય કર્મોમાં સંગ (આસક્તિ) ન કરવો જોઈએ.
અર્જુન માટે સંદેશ. અર્જુનના પહેલા અધ્યાયના તર્કો પણ (નરક, પિતૃઓનું પતન, સ્વર્ગ) ઘણી વાર આ "ફળ-વાણી"ની આસપાસ હતા. કૃષ્ણ તેમને સંકેત આપે છે — બુદ્ધિને ફળની ચમકથી મુક્ત કરો.
AI-assisted draft translation — under review.