भगवद्गीता · Sankhya Yogaअध्याय 2, श्लोक 44 (2.44)
मूळ संस्कृत · श्रीभगवान्
भोगैश्वर्यप्रसक्तानां तयाऽपहृतचेतसाम्
व्यवसायात्मिका बुद्धिः समाधौ न विधीयते
॥ 2.44 ॥
bhogaiśvaryaprasaktānāṃ tayā'pahṛtacetasām
vyavasāyātmikā buddhiḥ samādhau na vidhīyate
अनुवाद
"…भोग आणि ऐश्वर्य यांत आसक्त, ज्यांचा विवेक त्या वाणीने हिरावून घेतला आहे — अशा लोकांच्या मनात निश्चयात्मक बुद्धी स्थिर होत नाही."
भावार्थ
"Apahṛta-cetasām" — चित्त हिरावले गेलेले. फुलांसारख्या आकर्षक वाणीने यांचा विवेक "चोरला" आहे (शंकर: ācchādita-viveka-prajñānām — ज्यांची विवेकबुद्धी झाकली गेली). भोग आणि ऐश्वर्य यांची चमक बुद्धीला आपल्याकडे ओढून घेते.
एकनिष्ठ बुद्धी टिकत नाही. शंकराचार्य: अशा लोकांच्या मनात सांख्य किंवा योग — कोणत्याही विषयात निश्चयात्मक बुद्धी तयार होत नाही. रामानुज: त्यांच्या मनात आत्म्याच्या यथार्थ ज्ञानावर आधारित, मोक्षाचे साधन असलेल्या कर्माची बुद्धी कधीच उत्पन्न होत नाही — म्हणून मुमुक्षूने काम्य कर्मांत संग (आसक्ती) करू नये.
अर्जुनासाठी संदेश. पहिल्या अध्यायातील अर्जुनाचे युक्तिवादही (नरक, पितरांचे पतन, स्वर्ग) अनेकदा या "फलवाणी"च्या आसपास होते. कृष्ण त्याला संकेत देतात — बुद्धीला फळाच्या चमकेतून मुक्त कर.
AI-assisted draft translation — under review.