श्रीमद्भगवद्गीताShrimad Bhagavad Gita 📖 ફ્લિપબુકમાં વાંચો

ભગવદ્ ગીતા · Sankhya Yogaઅધ્યાય 2, શ્લોક 5 (2.5)

મૂળ સંસ્કૃત · અર્જુનઃ

ગુરૂનહત્વા હિ મહાનુભાવાન્
શ્રેયો ભોક્તું ભૈક્ષ્યમપીહ લોકે
હત્વાઽર્થકામાંસ્તુ ગુરૂનિહૈવ
ભુઞ્જીય ભોગાન્ રુધિરપ્રદિગ્ધાન્
॥ 2.5 ॥

gurūnahatvā hi mahānubhāvān
śreyo bhoktuṃ bhaikṣyamapīha loke
hatvā'rthakāmāṃstu gurūnihaiva
bhuñjīya bhogān rudhirapradigdhān

અનુવાદ

"મહાન ગુરુઓને માર્યા વિના આ સંસારમાં ભિક્ષા માગીને ખાવું પણ સારું છે. કારણ કે ગુરુઓને મારીને તો હું અહીં જ લોહીથી ખરડાયેલાં ધન અને ભોગ જ ભોગવીશ."

ભાવાર્થ

ભિક્ષા વિરુદ્ધ લોહીથી ખરડાયેલું રાજ્ય. અર્જુન બે વિકલ્પ સામે મૂકે છે: (1) ગુરુઓને ન મારવા, અને ભિક્ષા પર જીવવું; (2) ગુરુઓને મારવા, અને તેમના લોહીથી ખરડાયેલા ભોગ ભોગવવા. તેમને માટે પહેલો સારો છે. ધ્યાન આપો — ક્ષત્રિય માટે ભિક્ષા (સંન્યાસીનો ધર્મ) પરધર્મ છે. શંકરાચાર્ય (2.10 ભૂમિકા) આ જ કહે છે: શોક-મોહથી ઘેરાયેલા અર્જુન સ્વધર્મ (યુદ્ધ)થી હટીને પરધર્મ (ભિક્ષા-જીવન) તરફ વળી ગયા.

"Mahānubhāvān" — મહાન આત્માઓ. અર્જુન માટે ગુરુ ફક્ત શિક્ષક નથી — "મહાનુભાવ", જેમની ગરિમા અને પ્રભાવ મહાન છે.

"Iha eva" — અહીં જ. શ્રીધર કહે છે કે ગુરુ-વધનું દુઃખ ફક્ત પરલોકમાં નહીં — અહીં જ, આ જ જીવનમાં નરક જેવું દુઃખ થશે, કારણ કે દરેક ભોગ પર લોહીનો ડાઘ હશે.

"Arthakāmān" — એક કડવો સંકેત. બીજા અર્થઘટનમાં અર્જુન સ્વીકારે છે કે આ ગુરુઓ ધનની તૃષ્ણાથી બંધાયેલા છે (ભીષ્મ અને દ્રોણ હસ્તિનાપુર સાથે બંધાયેલા હતા). એટલે કે અર્જુન જાણે છે કે તેમના ગુરુઓ અન્યાયના પક્ષમાં કેમ છે — છતાં તેમને મારવા ઇચ્છતા નથી.

AI-assisted draft translation — under review.

📖 ફ્લિપબુકમાં વાંચો ✉ સુધારો સૂચવો