ભગવદ્ ગીતા · Sankhya Yogaઅધ્યાય 2, શ્લોક 65 (2.65)

બે ફળ. (1) બધાં દુઃખોનો અંત; (2) બુદ્ધિની શીઘ્ર સ્થિરતા.

શંકરાચાર્ય: દુઃખ = ādhyātmikādīnām — આધ્યાત્મિક (શરીર-મનથી), આધિભૌતિક (બીજાં પ્રાણીઓથી), આધિદૈવિક (પ્રકૃતિ/દૈવથી) — ત્રણેય પ્રકારનાં. બુદ્ધિ paryavatiṣṭhate = ākāśam iva pari samantāt avatiṣṭhate — આકાશની જેમ બધી તરફથી સ્થિત; ātma-svarūpeṇaiva niścalībhavati — આત્મ-સ્વરૂપમાં જ નિશ્ચળ થઈ જાય છે. પછી શંકરાચાર્ય વાક્યનો સાર આપે છે: તેથી રાગ-દ્વેષ-મુક્ત ઇન્દ્રિયોથી, શાસ્ત્ર-વિરુદ્ધ ન હોય તેવા, અનિવાર્ય વિષયોમાં યુક્ત થઈને આચરણ કરે.

રામાનુજ: પ્રસાદ થતાં prakṛti-saṃsarga-prayukta — પ્રકૃતિના સંબંધથી થતાં બધાં દુઃખોની હાનિ. પ્રસન્ન ચિત્ત = ātmāvalokana-virodhi-doṣa-rahita-manas — આત્મ-દર્શનમાં બાધક દોષોથી રહિત મન; ત્યારે vivikta-ātma-viṣayā buddhiḥ mayi paryavatiṣṭhate — પ્રકૃતિથી વિલક્ષણ આત્માને વિષય કરનારી બુદ્ધિ મારામાં સ્થિર થાય છે.

ક્રમ પર ધ્યાન: પહેલાં મન નિર્મળ (પ્રસાદ), પછી બુદ્ધિ સ્થિર. ડહોળું પાણી હાલતું રહે છે; ચોખ્ખા, શાંત પાણીમાં તળિયું દેખાય છે.