ભગવદ્ ગીતા · Karma Yogaઅધ્યાય 3, શ્લોક 7 (3.7)
મૂળ સંસ્કૃત · શ્રીભગવાન્
યસ્ત્વિન્દ્રિયાણિ મનસા નિયમ્યાઽઽરભતેઽર્જુન
કર્મેન્દ્રિયૈઃ કર્મયોગમસક્તઃ સ વિશિષ્યતે
॥ 3.7 ॥
yastvindriyāṇi manasā niyamyā''rabhate'rjuna
karmendriyaiḥ karmayogamasaktaḥ sa viśiṣyate
અનુવાદ
"પરંતુ હે અર્જુન, જે મનથી ઇન્દ્રિયોને નિયંત્રિત કરીને, આસક્તિ-રહિત થઈને, કર્મેન્દ્રિયોથી કર્મયોગનો આરંભ કરે છે — તે શ્રેષ્ઠ છે."
ભાવાર્થ
ઊલટો ક્રમ. મિથ્યાચારી: કર્મેન્દ્રિયો બંધ, મન ખુલ્લું. કર્મયોગી: મન નિયંત્રિત, કર્મેન્દ્રિયો કામમાં. એટલે કે કર્મ ચાલે છે, પણ આસક્તિ નહીં.
"Viśiṣyate" — કોનાથી શ્રેષ્ઠ? અહીં બે અર્થઘટનો ખૂબ મહત્ત્વનાં છે:
- શંકરાચાર્ય: viśiṣyate itarasmāt mithyācārāt — બીજા, મિથ્યાચારી કરતાં શ્રેષ્ઠ. શંકર મુજબ આ કર્મના અધિકારી ajña (અજ્ઞાની)ની વાત છે, જે phalābhisandhi-varjitaḥ — ફળની ઇચ્છા છોડીને કર્મ કરે છે.
- આચાર્ય રામાનુજ: asambhāvyamāna-pramādatvena jñāna-niṣṭhād api puruṣād viśiṣyate — કારણ કે આમાં ભૂલ (પ્રમાદ)ની સંભાવના નથી, તેથી આ જ્ઞાનનિષ્ઠાવાળી વ્યક્તિ કરતાં પણ શ્રેષ્ઠ છે. રામાનુજ મુજબ ઇન્દ્રિયો પહેલેથી જ કર્મની ટેવાયેલી છે; તેમને શાસ્ત્રીય કર્મમાં જોડવી સહેલી છે, જ્યારે તેમને પૂરેપૂરી રોકીને જ્ઞાનનિષ્ઠામાં ટકવું કઠિન અને ભૂલભરેલું છે.
AI-assisted draft translation — under review.