Bhagavad Gita · Karma YogaAdhyaay 3, Shloka 7 (3.7)
Mool Sanskrit · श्रीभगवान्
यस्त्विन्द्रियाणि मनसा नियम्याऽऽरभतेऽर्जुन
कर्मेन्द्रियैः कर्मयोगमसक्तः स विशिष्यते
॥ 3.7 ॥
yastvindriyāṇi manasā niyamyā''rabhate'rjuna
karmendriyaiḥ karmayogamasaktaḥ sa viśiṣyate
Anuvaad
"Lekin he Arjuna, jo man se indriyon ko niyantrit karke, aasakti-rahit hokar, karm-indriyon se karma-yoga ka aarambh karta hai — woh shreshth hai."
Bhaavaarth
Ulta kram. Mithyaachaari: karm-indriyaan band, man khula. Karma-yogi: man niyantrit, karm-indriyaan kaam mein. Yaani karm chalta hai, par aasakti nahin.
"Viśiṣyate" — kisse shreshth? Yahaan do pathan bahut mahatvapoorn hain:
- Shankaracharya: viśiṣyate itarasmāt mithyācārāt — doosre, mithyaachaari se shreshth. Shankara ke anusaar yeh karm ke adhikaari ajña (agyaani) ki baat hai, jo phalābhisandhi-varjitaḥ — phal ki ichchha chhod kar karm karta hai.
- Aacharya Ramanuja: asambhāvyamāna-pramādatvena jñāna-niṣṭhād api puruṣād viśiṣyate — kyonki isme bhool (pramaad) ki sambhaavna nahin, isliye yeh gyaan-nishtha wale vyakti se bhi shreshth hai. Ramanuja ke anusaar indriyaan pehle se karm ki aadi hain; unhe shaastreeya karm mein lagaana aasaan hai, jabki unhe poori tarah rok kar gyaan-nishtha mein tikna kathin aur bhool-bhara.