श्रीमद्भगवद्गीताShrimad Bhagavad Gita 📖 Flipbook mein padhein

Bhagavad Gita · Karma YogaAdhyaay 3, Shloka 7 (3.7)

Mool Sanskrit · श्रीभगवान्

यस्त्विन्द्रियाणि मनसा नियम्याऽऽरभतेऽर्जुन
कर्मेन्द्रियैः कर्मयोगमसक्तः स विशिष्यते
॥ 3.7 ॥

yastvindriyāṇi manasā niyamyā''rabhate'rjuna
karmendriyaiḥ karmayogamasaktaḥ sa viśiṣyate

Anuvaad

"Lekin he Arjuna, jo man se indriyon ko niyantrit karke, aasakti-rahit hokar, karm-indriyon se karma-yoga ka aarambh karta hai — woh shreshth hai."

Bhaavaarth

Ulta kram. Mithyaachaari: karm-indriyaan band, man khula. Karma-yogi: man niyantrit, karm-indriyaan kaam mein. Yaani karm chalta hai, par aasakti nahin.

"Viśiṣyate" — kisse shreshth? Yahaan do pathan bahut mahatvapoorn hain:

  • Shankaracharya: viśiṣyate itarasmāt mithyācārāt — doosre, mithyaachaari se shreshth. Shankara ke anusaar yeh karm ke adhikaari ajña (agyaani) ki baat hai, jo phalābhisandhi-varjitaḥ — phal ki ichchha chhod kar karm karta hai.
  • Aacharya Ramanuja: asambhāvyamāna-pramādatvena jñāna-niṣṭhād api puruṣād viśiṣyate — kyonki isme bhool (pramaad) ki sambhaavna nahin, isliye yeh gyaan-nishtha wale vyakti se bhi shreshth hai. Ramanuja ke anusaar indriyaan pehle se karm ki aadi hain; unhe shaastreeya karm mein lagaana aasaan hai, jabki unhe poori tarah rok kar gyaan-nishtha mein tikna kathin aur bhool-bhara.

📖 Flipbook mein padhein ✉ Sudhaar sujhaayein