श्रीमद्भगवद्गीताShrimad Bhagavad Gita 📖 Flipbook mein padhein

Bhagavad Gita · Karma YogaAdhyaay 3, Shloka 6 (3.6)

Mool Sanskrit · श्रीभगवान्

कर्मेन्द्रियाणि संयम्य य आस्ते मनसा स्मरन्
इन्द्रियार्थान् विमूढात्मा मिथ्याचारः स उच्यते
॥ 3.6 ॥

karmendriyāṇi saṃyamya ya āste manasā smaran
indriyārthān vimūḍhātmā mithyācāraḥ sa ucyate

Anuvaad

"Jo karm-indriyon ko rok kar baitha rehta hai, par man se indriyon ke vishayon ka chintan karta rehta hai, woh moodh-buddhi mithyaachaari (dikhaavati) kehlaata hai."

Bhaavaarth

Bahar aur bheetar ka antar. Haath-pair ruke hain, aankhein band hain — par man bhogon ki yaadon mein ghoom raha hai. Yeh 2.59 ki yaad dilaata hai: vishay hat jaate hain, par ras bacha rehta hai.

Shankaracharya: mithyācāraḥ mṛṣācāraḥ pāpācāraḥ — jhootha aacharan, paap ka aacharan. Vimūḍhātmā = vimūḍhāntaḥkaraṇaḥ — moodh antahkaran wala.

Aacharya Ramanuja — iraada ek, aacharan doosra. Jiske paap nasht nahin hue, jisne bahar aur bheetar ki indriyon ko nahin jeeta, aisa vyakti aatma-gyaan ke liye nikalta hai, par vishayon ki or jhuka man aatma se vimukh hota hai — woh vishayon ko hi yaad karta rehta hai. Anyathā saṅkalpya anyathā carati — sochta kuchh hai, karta kuchh — yahi mithyaachaar. Aur aise ātma-jñānāya udyuktaḥ viparītaḥ vinaṣṭo bhavati — aatma-gyaan ke liye uthkar bhi ulta, nasht ho jaata hai.

📖 Flipbook mein padhein ✉ Sudhaar sujhaayein