श्रीमद्भगवद्गीताShrimad Bhagavad Gita 📖 Flipbook mein padhein

Bhagavad Gita · Karma YogaAdhyaay 3, Shloka 5 (3.5)

Mool Sanskrit · श्रीभगवान्

न हि कश्चित् क्षणमपि जातु तिष्ठत्यकर्मकृत्
कार्यते ह्यवशः कर्म सर्वः प्रकृतिजैर्गुणैः
॥ 3.5 ॥

na hi kaścit kṣaṇamapi jātu tiṣṭhatyakarmakṛt
kāryate hyavaśaḥ karma sarvaḥ prakṛtijairguṇaiḥ

Anuvaad

"Kyonki koi bhi kabhi ek kshan bhi bina karm kiye nahin reh sakta; prakriti se utpann gun har kisi se, vivash karke, karm karvaate hain."

Bhaavaarth

"Avaśaḥ" — vivash. Vyakti ichchha se nahin, svabhaav ke dabaav se karm karta hai. Guṇa — prakriti ke teen gun — Gita ka ek kendriya vichaar, jo aage (3.27–3.29, Adhyay 14) vistaar paayega.

Shankaracharya — "ajñaḥ" (agyaani) jodna. Shankara kehte hain ki yahaan ajña iti vākya-śeṣaḥ — "agyaani" shabd samajhna chahiye: har agyaani praani gunon dwara vivash hokar karm karta hai. Kyonki aage (14.23) gyaani ko guṇair yo na vicālyate — gunon se vichalit na hone wala kaha jaayega. Isliye Shankara ke anusaar ajñānām eva hi karma-yogaḥ, na jñāninām — karma-yoga agyaaniyon ke liye hai, gyaaniyon ke liye nahin.

Aacharya Ramanuja — iraade ke baavjood. Na kiñcit karomi iti vyavasitaḥ api — "main kuchh nahin karunga" aisa tay kar lene wala bhi, prāktana-karmānuguṇaṃ pravṛddhaiḥ guṇaiḥ — pichhle karmon ke anusaar badhe gunon se vivash hokar karm karta hai. Isliye pehle karma-yoga se purane paap nasht karo aur gunon ko vash mein karo; tab nirmal antahkaran se gyaan-yoga sambhav hai. Varna (3.6) — vyakti mithyācāra ban jaata hai.

📖 Flipbook mein padhein ✉ Sudhaar sujhaayein